Wybertje

De twee neutrale zones, de Saoedisch-Iraakse en de Saoedisch-Koeweitse zijn tijdens de scamble for Arabia na de Eerste Wereldoorlog gevormd om de nomadische bedoeinen en hun kudden de gelegenheid te geven op deze twee plaatsen ongestoord de grens over te trekken om hun vee te laten grazen.

Als we een lijn trekken door het oostelijk en westelijk punt van het 'Wybertje' (Boudewijn Buch, NRC Handelsblad van 22 januari), zien we dat deze een rechte lijn vormt met de Saoedisch-Iraakse grenzen aan weerszijden van deze diamantvorm. Dit wijst erop, dat op deze plaatsen en die aan de kust, deze zones speciaal zijn gecreeerd voor de daar rondtrekkende stammen.

Sir Percy Cox, de Britse hoge commissaris in Bagdad ging naar de conferentie te Uqair, een haventje tegenover Bahrein, om te onderhandelen met koning Ibn Saud van wat toen het Wahhabische koninkrijk van de Hedzjas en het sultanaat van Nedzjd heette. Cox had als proteges de ex-koning van de Hedzjas in West-Arabie (die door Ibn Saud verdreven was) en diens zoon Faisal, die Cox voor het verlies van Syrie aan de Fransen, koning van Mesopotamie daarna Irak geheten maakte. Cox had een vertegenwoordiger van Faisal meegenomen en liet hem met Ibn Saud hun gang gaan op de kaart om grenzen te trekken. Toen die er na vijf dagen kibbelen niet uit kwamen, trok Cox rode lijnen op de kaart met de twee neutrale zones, als tijdelijk bedoeld, maar die gebleven zijn tot de vondst van olie, volgens David Holden en Richard Johns in 1981 in 'The House of Saud'. In 'Arabia, the Gulf and the West' van J. B. Kelly in 1980, waarin allerlei grenzen en geplande grenzen zijn vermeld, met kaarten, staat alleen de Saoedisch-Koeweitse Neutrale Zone.

Een onderscheid moet gemaakt worden tussen het 'Wybertje', dat Saoedi-Arabie met Irak deelt en het gebied aan de kust dat Saoedi-Arabie bijna terzelfdertijd met Koeweit samen ging beheren. De eerste bevat namelijk geen olie, de laatste wel, ontdekt in 1953, de grootste vondst tot dan toe, groter dan alle Amerikaanse reserves samen. Dit heeft verschillende gevolgen gehad voor de toekomst van de twee gebieden.

Het 'Stateman's Yearbook' vermeldt onder Kuwait, dat de Saudi-Kuwaiti Neutral Zone 5700 km groot, gezamenlijk bezit is en onder gezamenlijke administratie staande, in mei 1966 verdeeld is, maar dat de exploitatie van olie en andere natuurlijke bronnen gedeeld blijven door beide landen-eigenaren. Het olieveld el Wafrah, dat een paar dagen geleden door de Irakezen in brand is gestoken, ligt in dit gebied. Het 'Europa Yearbook' vermeldt, onder Saudi Arabia, dat in het verdrag van Moharra van 2 mei 1922 tussen Saoedi-Arabie en Irak een zone van 7044 km gevormd werd, aansluitend op het drielandenpunt met Koeweit. Geen permanente of militaire gebouwen zijn veroorloofd. Een tweede verdrag van mei 1938 regelde de administratie. In juli 1975 tekenden beide staten een overeenkomst over een gelijke verdeling, maar dit schijnt tot op heden niet verwezenlijkt te zijn.

De Saoedisch-Koeweitse neutrale zone daarentegen is verdeeld, vastgesteld te Uqair op 2 december 1922 (5770 km groot) en per definitieve overeenkomst van 1963. Elk land administreert zijn eigen helft, praktisch als integraal deel van hun staat. De inkomsten van olie evenwel blijven onverdeeld voor de gehele zone en produktie van de onshore concessie (er is ook een offshore concessie) in de zone is gelijkelijk verdeeld onder de concessionair van beide staten namelijk Aminoil en Getty. Er zijn geen permanente bewoners in beide zones.

Toen Cox de rode lijn op de kaart getrokken had, zei Ibn Saoed in tranen, dat hij zo dankbaar was, dat hij de oude Cox als vader en als moeder beschouwde en hij zijn halve, ja zijn hele koninkrijk weg zou geven als Cox het beval. De Salomo Cox heeft grote delen van Koeweit aan Saoedi-Arabie en van Saoedi-Arabie aan Irak toebedeeld en dat mag wel eens bedacht worden, als er vrede tussen Irak en Koeweit gesloten wordt. In elk geval het 'Wybertje blijft (voorlopig) bestaan.

    • A. G. M. Windt