Rechter beperkt vrijheid Vrye Weekblad

DEN HAAG, 28 jan. - Tegen Max du Preez zijn in twee jaar tijd zeventien rechtzaken aangespannen. Vorig jaar werd hij twee keer veroordeeld. “Je hebt geen kans. De Zuidafrikaanse wet biedt zoveel mogelijkheden om tot een veroordeling te komen”, aldus Du Preez.

Du Preez is hoofdredacteur van Vrye Weekblad, een links tijdschrift voor de Afrikaans sprekende bevolking in Zuid-Afrika. Volgens hem is de persvrijheid in Zuid-Afrika ondanks de hervormingspolitiek van president De Klerk het afgelopen jaar nauwelijks toegenomen. Het intrekken van de staat van beleg was weliswaar een belangrijke verbetering, maar “in plaats van bladen te verbieden gebruiken ze tegenwoordig de rechtbanken”.

De Preez - een blanke - bracht vorige week een kort bezoek aan Nederland in gezelschap van de zwarte hoofdredacteuren van drie andere 'alternatieve' weekbladen uit Zuid-Afrika.

In Zuid-Afrika bestaat de “bizarre situatie”, aldus Du Preez, dat de staat de juridische kosten betaalt van ambtenaren die een proces aanspannen tegen 'persmuskieten'. Daardoor brengen hij en andere redacteuren van Vrye Weekblad een groot deel van hun tijd in de rechtszaal door.

Du Preez wint ook wel rechtzaken, maar volgens hem maakt het niet zoveel uit. Ook na vrijspraak volgt een huizenhoge rekening. “Vorig jaar waren onze proceskosten twee maal zo hoog als onze publikatiekosten.”

Zo sprak de rechter Vrye Weekblad onlangs vrij omdat het zijn bewering dat een met naam genoemde Zuidafrikaanse generaal gif had bereid voor de liquidering van anti-apartheidsactivisten, kon staven. De generaal kreeg niet zijn geeiste schadevergoeding van een miljoen rand (ruim 600.000 gulden). Maar Vrye Weekblad moest wel tweederde van de eigen jurdische kosten betalen, wat neerkwam op net iets minder dan een miljoen rand.

Vrye Weekblad heeft in Zuid-Afrika vorig jaar voor opschudding gezorgd met een serie onthullingen over veiligheidsdiensten die met behulp van doodseskaders tegenstanders van het apartheidsbewind uit de weg ruimen. Du Preez: “Ons werk was volstrek illegaal. In Zuid-Afrika mocht je de politie niet beschuldigen zonder eerst bij hen om goedkeuring te vragen.” Vrye Weekblad overtrad de wet, maar het blad werd bij verschijnen niet uit de handel genomen.

De hoofdredacteuren van de vier 'alternatieve' weekbladen - zelf noemen ze zich liever 'onafhankelijk' - reizen samen door Europa om steun voor hun noodlijdende bladen te werven. Geen van de tijdschriften kan zonder subsidie het hoofd boven water houden.

Schoorvoetend erkennen de vier hoofdredacteuren dat niet alleen president De Klerk daarvoor verantwoordelijk kan worden gesteld. De overmaat aan politiek is de kracht maar tegelijk ook de zwakte van de bladen, zegt Zwelakke Sisulu, hoofdredacteur van New Nation en zoon van ANC-leider Walter Sisulu. Zuidafrikanen kopen volgens hem massaal The Star wegens de gok-tips voor paardenrennen. New Nation (70.000 exemplaren per week) begon ook met die tips maar, in de woorden van Du Preez, “daarmee verlies je alleen maar geld”.