Kroatie bindt in en verhindert burgeroorlog

LJUBLJANA, 28 jan. - In Joegoslavie is dit weekeinde een burgeroorlog voorkomen. In de nacht van vrijdag op zaterdag werd tijdens een spoedbijeenkomst van de presidentiele raad een gewapend conflict tussen de Kroatische politie en het Joegoslavische leger op het laatste moment verhinderd

De crisis werd bezworen toen de Kroatische president Franjo Tudjman erin toestemde de reserve-eenheden van de Kroatische politie te demobiliseren en te ontwapenen. Tudjman stemde ook in met de arrestatie van een aantal radicale leden van zijn partij, de Kroatische Democratische Partij (HDZ), die verantwoordelijk zouden zijn voor een 'gewapend complot' tegen het leger. Volgens goed ingelichte bronnen zijn er vrijdag zestien mensen gearresteerd door de militaire politie. In ruil voor deze 'capitulatie' van Tudjman werd door de legerleiding het bevel tot mobilisatie van haar troepen in het noorden van Joegoslavie, die donderdagmorgen was afgekondigd, ingetrokken.

De doorslaggevende reden voor de knieval van de Kroatische president lijkt een half uur durende documentaire te zijn die samengesteld is door de propaganda-afdeling van het leger, op basis van door de militaire inlichtingendienst afgeluisterde telefoongesprekken, met een verborgen camera opgenomen videobeelden, documenten en getuigenverklaringen. De documentaire werd vrijdagavond door de Joegoslavische televisie uitgezonden.

Uit de documentaire, waarvan de authenticiteit door Zagreb indirect bevestigd wordt, kan worden geconcludeerd dat de Kroatische ministers van defensie en binnenlandse zaken, Martin Spegelj en Josip Boljkovac, beiden gepensioneerde generaals, betrokken zijn bij illegale invoer van 20.000 Russische machinegeweren, gekocht in Hongarije, en bij de organisatie van aanslagen op officieren van het leger en op kazernes. Uit de documentaire blijkt dat ook een aantal andere vooraanstaande functionarissen van de HDZ en de Kroatische regering bij deze activiteiten betrokken zijn en dat ze de in het buitenland gekochte wapens verdeeld hebben onder aanhangers van de HDZ.

De uitspraken van Spegelj in de documentaire liegen er niet om: “We hebben 80.000 man bewapend, onder hen zijn extremisten, moordenaars die tot alles in staat zijn. (... ) Als het tot een conflict met het leger komt moeten officieren en wanneer nodig ook hun vrouwen en kinderen worden gedood. (... ) De Amerikanen zijn bereid ons te helpen en 100.000 man te bewapenen.”

Tudjman zei zaterdag dat een aantal extremisten op een onverantwoordelijke wijze met het lot van het Kroatische volk hebben gespeeld. “Ik heb begrip voor de handelwijze van de legertop”, aldus Tudjman. Tegelijkertijd stelde hij wijzigingen in de regering en de partijtop in het vooruitzicht, waarvan Spegelj en Boljkovac waarschijnlijk de eerste slachtoffers zullen zijn.

Aldus is na drie weken psychologische oorlogsvoering een voorlopig eind gekomen aan een crisis, die tot een burgeroorlog had kunnen leiden. De crisis brak op 9 januari uit door het presidentiele bevel tot ontwapening van “illegale paramilitaire organisaties”. Het bevel volgde op beschuldiging van de legerleiding dat de republieken Kroatie en Slovenie in het buitenland wapens, machinegeweren, antitankwapens en handgranaten hadden gekocht en op illegale wijze Joegoslavie hadden binnengebracht. In Zagreb en Ljubljana werd dat in alle toonaarden ontkend en werd het bevel van de presidentiele raad uitgelegd als een aanval op het democratisch gekozen gezag in deze republieken en weigerde men gehoor te geven aan het bevel.

De legerleiding besloot daarop donderdag haar troepen in het noorden van Joegoslavie te mobiliseren en eiste dat de reservepolitie in Kroatie ontwapend en naar huis gestuurd zou worden. Aan de eis werd door Tudjman vrijdagnacht in Belgrado voldaan, na geconfronteerd te zijn met het belastende materiaal, verzameld door de militaire inlichtingendienst.

Dat de Slovenen dit keer buiten schot zijn gebleven heeft waarschijnlijk te maken met het feit dat het illegaal aangeschafte wapens in deze republiek tot een paar honderd beperkt is gebleven en geen reele bedreiging vormt voor het leger.

Onafhankelijke waarnemers in Joegoslavie zijn van mening dat Tudjman ondanks zijn gevoelige politieke nederlaag niet geheel ongelukkig is met de afloop van het conflict met het leger. Met het materieel van de militaire inlichtingendienst is hij nu in de gelegenheid radicale elementen in de regering en in de partij te verwijderen. Zonder deze extremisten heeft hij meer manoeuvreerruimte in de onderhandelingen met de overige vijf republieken over de toekomst van Joegoslavie, die op dit moment plaatsvinden en die zeker nog enige maanden zullen duren.

    • Theo Engelen