Gorbatsjov geeft KGB uitgebreide volmachten

MOSKOU, 28 jan. - De KGB krijgt in de “strijd tegen economische sabotage” nagenoeg de vrije hand.

President Michail Gorbatsjov heeft de staatsveiligheidsdienst van de Sovjet-Unie en het ministerie van binnenlandse zaken zaterdag bij decreet het recht gegeven om overal waar ze dat nodig achten zonder speciale toestemming controles uit te voeren.

Gorbatsjov publiceerde de oekaze nog geen dag nadat bekend werd dat de ministers Boris Pugo van binnenlandse zaken en Dimitri Jazov van defensie reeds een maand geleden hun gewapende macht opdracht hebben gegeven vanaf 1 februari gezamelijk in alle grote steden te gaan “patrouilleren”.

Volgens het decreet van Gorbatsjov mogen de KGB en de ambtenaren van binnenlandse zaken overal en altijd hun informatie verzamelen. Ze kunnen zowel bij staatsbedrijven, vrije cooperaties, buitenlandse ondernemingen als individuele Sovjet-burgers en vreemdelingen zonder toestemming vooraf “binnentreden”.

Als de betrokkenen de toegang weigeren hebben de medewerkers van de staatsveiligheidsdienst en binnenlandse zaken het recht om zich buiten hen om op eigen gelegenheid toegang te verschaffen tot de bedrijven, panden en huizen die zij willen controleren. Alleen buitenlandse diplomatieke vertegenwoordigingen zijn hiervan gevrijwaard, aldus het decreet, maar dat geldt niet voor de gezantschappen van vijftien Sovjet-republieken in Moskou.

Ook het bankgeheim, voor zover dat in de Sovjet-Unie al vorm had gekregen, is in de oekaze opzijgeschoven. De KGB kan bij alle financiele instellingen “alle informaties inwinnen over de kredieten en internationale transacties” waarbij ze hebben bemiddeld.

Pag. 7: .

KGB krijgt de vrije hand

De geheime dienst en binnenlandse zaken kunnen bovendien eigener beweging “geldkassen, goudvoorraden en andere waardepapieren” verzegelen. De medewerkers worden, aldus het decreet, geacht zich te houden aan geheimhouding over hun werk.

Aan de rol van de rechtelijke macht wordt in de oekaze geen letter gewijd. Er is niet alleen geen sprake van toestemming vooraf maar ook niet van een of andere vorm van speciale gerechtelijke toetsing achteraf. Het decreet verplicht de KGB en binnenlandse zaken alleen om bij “ontoelaatbare” wetsschendingen de procureur (openbaar ministerie) in te lichten.

Het decreet van Gorbatsjov is het laatste in een reeks. Al maanden scheidt de president oekazes af over de bestrijding van de economische criminaliteit. Regelmatig doet de KGB invallen bij bedrijven en winkels waar de 'zwarte handel' voedsel of andere waardevolle goederen heeft ontvreemd van de staat. Sinds vorige week heeft het criminaliteitsbeleid echter ook een sociale component gekregen. De geldsanering die dinsdag werd afgekondigd heeft tot grote onrust geleid, niet alleen bij gepriviligeerde groepen die via valuta over grote hoeveelheden roebels beschikken maar meer nog bij gepensioneerden die hun oude dags-reserve hebben zien verdwijnen of 'gewone mensen' die gespaard hebben voor bijvoorbeeld de aanschaf van een televisie of andere luxe-artikelen die in de Sovjet-Unie alleen na lange tijd op bestelling te koop zijn. In dit verband lijkt de order van Pugo en Jazov van belang. De opdracht aan het leger en de gewapende eenheden van binnenlandse zaken om vanaf 1 februari in Moskou en alle andere grote steden, industriecentra en garnizoensplaatsen de “openbare orde” te handhaven maakt duidelijk dat de regering sociale onrust verwacht. In de Sovjet-Unie circuleren sinds de roebelhervorming, waarbij de biljetten van vijftig en honderd uit de roulatie werden genomen, hardnekkige geruchten dat binnenkort de prijzen zullen worden verhoogd en dat ook de bankbiljetten van tien en 25 roebel alsnog ongeldig zullen worden verklaard.

foto: In de Litouwse hoofdstad Vilnius herdenken Letse en Litouwse nationalisten de bloedbaden die eerder deze maand zijn aangericht in de hoofdsteden van beide Baltische landen. Bij ingrijpen van 'zwarte baretten', elite-eenheden van het Sovjet-ministerie van binnenlandse zaken, vielen in Vilnius veertien en in Riga vijf doden. De regeringen van beide landen hebben zich sindsdien beklaagd over gewelddadig optreden van de militairen op kleine schaal. In de Estse hoofdstad Tallinn houdt men rekening met een optreden van de Sovjet-commando's. (Foto Reuter)

    • Hubert Smeets