Duitse demonstranten richten zich tegen VS en tegen Saddam Hussein; Massale betoging in Bonn tegen oorlog

BONN, 28 jan. - Over een kant van de zaak had nog niemand gesproken en zal voorlopig niemand officieel spreken.

Maar als de vraag waar het beste massaal kan worden gedemonstreerd ook een criterium wordt in de Duitse hoofdstad-discussie, dan heeft het hoofdstadje Bonn zaterdag in zijn langgerekte wedstrijd met Berlijn wat punten verzameld en dus een goede dag gehad.

Een goede dag was het zeker ook voor de kerken, vele milieu- en vredesgroepen, de Duitse overkoepelende vakbond DGB en de oppositionele SPD. Die hadden hun gemeenschappelijke oproep om te komen demonstreren - motto: 'We laten de verwoesting van de toekomst niet toe, Stop de oorlog in de Golf' - immers allang gedaan voor afgelopen week elders in de Westelijke wereld en in Israel de verbazing en verbittering over de teneur van de Duitse demonstraties pijnlijk duidelijk waren geworden. Bij voorbeeld vorige week donderdag en vrijdag aan de Israel-gangers rondom minister van buitenlandse zaken Genscher en oppositieleider Vogel, wiens SPD de laatste dagen om begrijpelijke redenen op de tenen was gaan lopen.

De organisatoren mochten zaterdagavond, de SPD merkbaar opgelucht, concluderen dat de grootste Duitse betoging sinds de anti-rakettendemonstraties van de vroege jaren tachtig zeer vreedzaam en zeer ordelijk was verlopen. “Zoiets was bij ons in Berlijn toch wel op een slagveld uitgelopen”, sprak een verbaasde kennis toen de Hofgarten, het demonstratiecentrum bij de universiteit, in het hart van Bonn, weer rustig begon leeg te lopen.

Waren er 100.000, 150.000 of zelfs 200.000 gekomen met slogans tegen de oorlog in de Golf, de behulpzaamheid van delen van de Duitse industrie jegens Saddam Hussein, tegen de “oorlogshitser Bush” of voor solidariteit met de staat Israel? De organisatoren spraken elkaar daarover tegen, de SPD had met “ruim boven 100.000” merkwaardigerwijs de krapste schatting, krapper nog dan de politie van Bonn, wier taxatie in de buurt van 200.000 uitkwam.

Tolerantie

Bovendien: de overwegend jonge demonstranten hadden velerlei verontwaardiging meegebracht, zoals uit hun meegebrachte slogan-teksten bleek. Daarmee zorgden zij voor een pluriformer en daardoor wat minder anti-Amerikaans beeld dan de Duitse regering blijkens haar angstige openbare waarschuwing tegen “eenzijdigheid” vrijdag nog had gevreesd. Ook de onderlinge tolerantie viel op - 'Geen bloed voor olie' betoogde kalm naast 'Handen af van Israel'.

Af en toe ging het heel even anders. Toen DGB-voorzitter Heinz-Werner Meyer Israel dankte voor zijn zelfbeheersing door niet op de Iraakse raketaanvallen te antwoorden werd bijvoorbeeld tamelijk massaal “Palestina, Palestina” gescandeerd en met Palestijnse vlaggen gezwaaid. Na de waarschuwing van vrijdag van kanselier Kohls coalitie en Genschers bekentenis in Israel dat hij zich “schaamde” voor het gedrag van Duitse wapenexporteurs, gaf Meyer onder groot applaus een gerichte klap terug: “Wie vandaag in Duitsland demonstranten voor de vrede anti-Amerikanisme verwijt, probeert slechts de aandacht van het eigen politieke falen af te leiden”. Men hoefde maar naar de spandoeken te kijken om te begrijpen waarop hij doelde: “Gifgas en volkenmoord - dat is de Duitse export”. Of: “Deutsche Waffen, Deutsches Geld, morden mit in aller Welt”.

De Berlijnse evangelische bisschop Gottfried Forck, die najaar 1989 een van de stille krachten was achter de omwenteling in de DDR, gaf in zijn toespraak blijk van de onpartijdigheid die veel Duitse betogers zo bevalt en buitenlandse critici juist zo irriteert: “We blijven erbij: oorlog is ontoelaatbaar, dat geldt zowel voor Saddam Hussein als voor George Bush. Niet Amerika is onze vijand, maar de nonchalance van de Amerikaanse politiek en, onder haar invloed, die van de Verenigde Naties. Zij hebben onrecht met nog meer onrecht beantwoord”.

Zondagmiddag bleek de gemeentereiniging alweer klaar met een perfecte demonstratie van de andere kant “vom Deutschen Wesen”. In de stille Hofgarten was toen alleen aan de kale plekken in het gras, een enkele ongewoon volle prullenbak en een kartonnen opwekking aan een boom (Make love, not war) nog te merken dat een dag eerder zo'n 200.000 mensen waren langs gekomen. Het hoofdstadje Bonn was alweer geheel terug naar normaal.

Catastrofe

Dat gold ook voor zijn politici. Oppositieleider Vogel: “De vredesdemonstratie van gisteren heeft ieder weersproken die anti-Amerikaanse of zelfs anti-Israelische motieven veronderstelde. In werkelijkheid heeft zij uiting gegeven aan het verlangen naar vrede en aan de ontzetting over het feit dat oorlog als voortzetting van de politiek met andere middelen realiteit is”

“Saddam Hussein is onmiskenbaar als aanstichter van de crisis genoemd en de noodzaak om Israel te steunen is onderstreept. Overigens blijkt uit de zich in het Golf-gebied ontwikkelende milieu-catastrofe hoe terecht de waarschuwingen zijn geweest voor de onberekenbare risico's en gevaren van oorlogshandelingen”, aldus Vogel.

Minister Genscher, die onder druk van grote getallen doorgaans wel een nadere nuance voor de media weet te vinden, zei het een dag na de demonstratie in Bonn tegen radio Hessen zo: “Demonstraties voor de vrede zijn gisteren in bijna alle landen gehouden. In Duitsland, in de VS, maar ook in Engeland en Frankrijk. Ik denk dat Duitse bezonnenheid als het om oorlog en vrede gaat, beter is dan onbezonnenheid”.

Theo Waigel, minister van financien en voorzitter van de Beierse CSU, zorgde er gisteren voor dat het Duitse politieke kleurenspectrum in volle breedte zichtbaar werd. Hij had geen goed woord voor de record-demonstratie, die volgens hem het beeld van het “angstige Duitsland” heeft bevestigd. De vrijheid van Koeweit noch de veiligheid van Israel is te garanderen met 'Gesinnungsethik', aldus Waigel.

Behalve de demonstranten in Bonn gingen afgelopen weekeinde in Duitsland een kleine 50.000 betogers de straat op in o.a. Berlijn, Neurenberg, Frankfurt en Munchen. In Berlijn demonstreerden zaterdag 30.000 mensen tegen de Golf-oorlog en de Amerikaanse rol daarin. Gisteren betoogden in Munchen en Berlijn enkele duizenden voorstanders van het gewapende optreden van de VN tegen Irak.

Tot zover onze correspondent.

Betogingen elders

Ook in andere landen hadden het afgelopen weekeinde demonstraties plaats tegen de oorlog in het Golf-gebied. In Washington trokken naar schatting 75.000 mensen op naar het Witte Huis; in San Francisco deden 70.000 mee aan een 'anti-oorlogsfestival'. De betogingen in de VS waren groter dan die in de eerste week van de oorlog.

In Frankrijk was het aantal betogers daarentegen afgenomen. In Parijs kwamen na een oproep van de Communistische Partij 10.000 mensen op de been, een kwart van het aantal dat op 17 januari demonstreerde. In Londen betoogden naar schatting 4.000 mensen tegen de oorlog, terwijl 30.000 mensen deelnamen aan een 'vredesconcert' in Rome.

In Ghaziabad, nabij de Indiase hoofdstad New Delhi, raakten tegen de oorlog betogende moslims gisteren slaags met hindoes. De twee groepen gooiden over en weer met stenen en flessen en sloegen op elkaar in. Daarbij kwamen vijf mensen om het leven en raakten ten minste negen gewond.

    • J. M. Bik