China straft vijf leiders van studentenprotest

HONGKONG, 28 jan. - Vijf Chinese dissidenten, allen leiders van de democratie-beweging die op 4 juni 1989 op het Plein van de Hemelse Vrede in Peking werd onderdrukt, hebben zaterdag gevangenisstraffen tot zeven jaar gekregen.

Met de uitdeling van deze relatief lichte vonnissen wil China wellicht twee doeleinden bereiken: voldoende afschrikking tegen nieuwe potentiele anti-regeringsbewegingen en opheffing van de resterende sancties die een aantal Westerse landen nog steeds handhaven.

Wang Dan (25), geschiedenis-student en de meest prominente van de studentenleiders die er niet in slaagden China te ontvluchten, kreeg vier jaar. Liu Xiaobo (35), literatuur-criticus en 'nihilistisch' ideoloog van de beweging, werd vrijgesproken. Ren Wanding (47), beroepsactivist voor de mensenrechten, kreeg zeven en Bao Zunxin, omstreeks 40, historicus en gangmaker van de confrontatie van oudere intellectuelen met premier Li Peng, vijf jaar. Guo Haifeng (23), een studentenleider die een legervoertuig in brand zette en Yao Junling, een minder bekende student werden tot twee jaar veroordeeld. Twee andere studenten op de lijst van meest gezochten werden eveneens vrijgesproken.

Alle beklaagden was 'contra-revolutionaire propagada en opruiing' ten laste gelegd. De straffen zijn met aftrek van voorarrest, hetgeen betekent dat iemand als Wang Dan na twee en een half jaar vrijkomt. Waarnemers menen dat met name Wang Dan er zeer goed afgekomen is. Het was een proces dat naar internationale normen een karikatuur is en zelfs de basisregels van het Chinese strafprocesrecht schendt. Volgens het Chinese wetboek van strafvordering mag het vooronderzoek slechts drie maanden duren, de ten laste legging anderhalve maand en ten slotte de uitspraak nog eens een maand. Het feit dat het hele proces ruim anderhalf jaar heeft geduurd toont aan dat het Chinese regime zich geen raad wist met de erfenis van het bloedbad van 1989, die als een molensteen om China's nek is blijven hangen. De Golf-oorlog is nu vrijwel zeker de camouflage om deze molensteen met minimale nieuwe schade aan de betrekkingen met het Westen af te werpen. Volgens het persbureau Nieuw China werd Wang clement behandeld “omdat hij zijn eigen misdaden bekende, berouw toonde en anderen heeft aangebracht”.

Het meest verbazingwekkende is de vrijlating van Liu Xiaobo, een briljante, maar onstuimige pamflettist, die eind april 1989 uit de VS terugkeerde om aan de protesten deel te nemen. Hij bepleitte een individualistische revolutie onder China's gedweee intellectuelen. Het Volksdagblad beschreef hem na zijn arrestatie als een bewonderaar van Hitler. Volgens Nieuw China toonde Liu eveneens berouw en “maakte hij zich verdienstelijk”. Dit slaat kennelijk op de rol van bemiddelaar in een staakt-het-vuren die hij als hongerstaker-te-elfder-ure speelde op het moment dat het leger het centrale gedeelte van het Plein van de Hemelse Vrede dreigde te bestormen. Liu bedong een vreedzame aftocht voor de laatst achtergebleven studenten en redde zo honderden levens. Ren Wanding, die wegens zijn deelname aan de muurkrantenbeweging in 1979 als redacteur van het blad 'Mensenrechten in China' al vier jaar uitzat, kreeg de hoogste straf, zeven jaar, omdat hij als een onverbeterlijke recidivist wordt beschouwd, die ook nu weer geen enkel berouw toonde.

Er wordt nog minstens een proces verwacht dat volgens vele ingewijden de climax zal zijn, dat tegen Wang Juntao (32) en Chen Ziming (37). Zij zijn vaak gebrandmerkt als de twee toonaangevende “zwarte handen” achter “het complot van een uiterst klein groepje” dat de communistische partij zou hebben willen omverwerpen. De twee, evenals Ren veteranen van de beweging van 1979, hadden een onafhankelijk 'Sociaal-Economisch Onderzoeksinstituut' opgericht dat de studentenleiders tactische adviezen heeft verschaft. Waarnemers vrezen dat de regering de twee in reserve houdt voor de volgende, wellicht hardste klap.

Het lot van verschillende andere leiders is onbekend. Spoorwegarbeider Han Donfang, leider van de in mei 1989 opgerichte eerste onafhankelijke vakbond, zit volgens de Amerikaanse organisatie Asia Watch al sinds juni 1989 in eenzame opsluiting en er is geen enkele indicatie dat hij een proces zal krijgen. De regering heeft meerdere malen verzekerd dat studenten mild behandeld zouden worden, maar over arbeiders heeft zij gezwegen.

    • Willem van Kemenade