Wapenindustrie; Golfoorlog als opruiming

De Amerikaanse defensie-industrie beleefde onder Reagan een gouden tijd. Maar de groei is voorbij. De Golfoorlog zal de bedrijven vooralsnog weinig impulsen geven. Eerst moet het Pentagon af van de grote voorraden wapentuig. De F-4G van de Amerikaanse luchtmacht heeft de bijnaam 'Wilde Wezel' gekregen. Een betere omschrijving van het toestel - met zijn lange stompe neus en hangende staartvleugels - is 'slome ooievaar'. Maar schijn bedriegt: de F-4G toonde zich een van de meest nuttige vliegtuigen in de eerste week van de Golfoorlog. De voormalige jachtbommenwerper is volgepakt met elektronische apparatuur die de Iraakse radars op de grond in de war brengt en zo de weg baant voor F-15 Eagle bommenwerpers.

Is de F-4G een glanzend voorbeeld van de allernieuwste Amerikaanse technologie? Niet helemaal. De F-4 dateert van 1958, om precies te zijn. Maar de elektronica aan boord van de F-4G - en de High Speed Anti-Radiation Missiles (HARM) en Maverick raketten die onder de vleugels hangen - zijn wel degelijk state of the art. En dat maakt de F-4G een goed voorbeeld van de toekomst die de Amerikaanse oorlogsmachine volgens verschillende analisten te wachten staat.

In een tijd waarin geld schaars is en elektronica steeds kleiner, goedkoper en beter wordt, is het logisch om de 'platforms' - vaktaal voor vliegtuigen, auto's, schepen en andere vervoermiddelen - te behouden en ze te moderniseren met steeds verfijnder elektronica. “Elektronica werkt als een multiplier, “ zegt Mark Rosenker, woordvoerder van de Electronics Industries Association in Washington. “Je krijgt meer vuurkracht en meer accuratesse met minder manschappen.”

Niet alleen woordvoerders van de elektronica-bedrijven zijn die mening toegedaan. Analisten op Wall Street, die de hele defensie-industrie volgen, zijn al een paar jaar verzoend met het feit dat 'hun' bedrijfstak zal slinken, en dat alleen de fabrikanten van hoogstaande elektronica de komende jaren een uitzondering zullen vormen. B. K. Callan van Prudential-Bache is representatief: hij beveelt aan alleen Loral, E-Systems en Litton te kopen, concerns die de hersens en de ogen van wapentuig maken.

De defensie-industrie is een moeilijk definieerbaar fenomeen dat zijn tentakels in vrijwel het gehele Amerikaanse bedrijfsleven heeft. Een textielfabriekje in Paterson (onder de rook van New York) dat de rubber zakken maakt waarin de lijken van gesneuvelde soldaten worden teruggebracht, behoort tot de defensie-industrie; zo ook Hormel, een vleesverwerkend bedrijf in Minnesota dat de meeste Amerikanen kennen van de worsten. Het bedrijf heeft nu een order van 44, 6 miljoen ontvangen voor kant-en-klare rantsoenen; en computergigant IBM die de meest uiteenlopende computersystemen levert.

Maar traditioneel zijn fabrikanten van vliegtuigen, satellieten en raketten - aerospace - en elektronica de belangrijkste toeleveranciers van het Pentagon. En die twee bedrijfstakken kampen al sinds het aftreden van Ronald Reagan met een vermindering van hun afzet. Het eind van de Koude Oorlog is nog steeds belangrijker dan het begin van de Hete Oorlog in de Golf en de opbouw is onder Ronald Reagan zo kolossaal geweest dat alle legeronderdelen ruime voorraden hebben. Het is bij voorbeeld niet waarschijnlijk dat General Dynamics nieuwe orders zal krijgen voor F-16 jachtvliegtuigen: de luchtmacht heeft er al bijna 1.600 ontvangen. Daarvan zijn er maar 120 in de Golf.

De elektronica-bedrijfstak schat dat het Pentagon-budget voor aankopen zal slinken van 220 miljard dollar in 1989 tot 145 miljard in 2000 (in constante dollars). Uitgaven voor elektronica zullen dalen van 57 tot 38 miljard, oftewel met hetzelfde percentage als de totale uitgaven.

pag. 18: .

Oude werkpaarden moeten een verjongingskuur hebben .

De Aerospace Industries Association kijkt niet zo ver vooruit als de collega's die elektronica maken maar zegt dat de werkgelegenheid in de sector militair materieel dit jaar verder zal dalen, met ruwweg vier procent. Dat is een voortzetting van de trend: sinds de piekjaren 1986-1987 is de werkgelegenheid in de sector gedaald met maar liefst dertig procent tot omstereeks een half miljoen mensen.

Er zijn uitzonderingen, vooral de producenten van wat in het jargon wordt genoemd consumables: verbruiksartikelen zoals raketten en bommen, kleding, en levensmiddelen.

Raytheon, fabrikant van de veelgeroemde Patriot-raket die zijn vuurdoop kreeg tijdens de Golfoorlog en zo effectief bleek tegen de Scud-raketten, is in die categorie de meest zichtbare. Analisten verwachten dat Raytheon niet zozeer zal profiteren van de vervangingsorders - het bedrijf is zo kolossaal dat een order voor zeg maar duizend Patriots a raison van 600.000 dollar per stuk weinig uitmaakt voor de nettowinst - maar van de belangstelling uit het buitenland. Het aandeel steeg de afgelopen week ongeveer dertien procent.

General Dynamics en McDonnell-Douglas, fabrikanten van de Tomahawk-kruisraket, delen ook in de feestvreugde over de eerste dagen. De effectiviteit van de Tomahawk is onvoorstelbaar. Als de raket vanuit Barcelona zou worden gelanceerd zou hij moeiteloos het Binnenhof kunnen vinden - en nog een vergaderzaal kunnen uitkiezen ook. Want de raket is over die afstand tot op tien meter nauwkeurig.

De koers van het aandeel General Dynamics steeg de afgelopen tien dagen bijna vijftig procent, die van McDonnell-Douglas bijna twintig procent. Maar beide aandelen stonden dan ook dicht bij hun dieptepunt van het afgelopen jaar en zijn nog steeds niet in de buurt van hun hoogste beurskoers; alleen Raytheon heeft in de afgelopen week een nieuwe piek bereikt. Bij nader inzicht is dat begrijpelijk: de Amerikaanse marine heeft al een voorraad van drieduizend Tomahawks, en kan voorlopig nog even vooruit met de raketten die tenslotte 1, 3 miljoen dollar per stuk kosten.

Scheepswerven zullen wellicht profiteren van een zwakte die het afgelopen najaar aan het licht kwam: het gebrek aan snelle transportschepen voor het vervoer van tanks en ander zwaar materieel naar vergelegen uithoeken van de wereld.

Lockheed is traditoneel de meest verguisde fabrikant van oorlogsmaterieel en zo verzwakt door zijn slechte reputatie dat het als enige Pentagon-leverancier een vijandig overnamebod aan zijn broek kreeg. Het zal waarschijnlijk een hoognodig steuntje in de rug krijgen nu blijkt dat de 59 Stealth-vliegtuigen goed functioneren. De toestellen kostten bij elkaar 6, 3 miljard dollar.

Toch lijkt de meeste toekomst te zitten in bedrijven die oude werkpaarden een verjongingskuur kunnen geven. Kijk naar de B-52 bommenwerper, anno 1955. “Zijn enorme vleugels, met een spanwijdte van meer dan 55 meter, hebben wielen bij de punten van de vleugels om te voorkomen dat ze over de grond slepen, “ schreef een lyrische Times-journalist onlangs. “De vleugels buigen onder het gewicht van acht straalmotoren en lijken langzaam op en neer te flapperen als het prehistorisch-uitziende ding de startbaan afstormt, in een poging op te stijgen.”

Maar het toestel is verschillende keren totaal verbouwd. De ruimen die oorspronkelijk dienden om bommen op te slaan zijn sinds de Vietnam-oorlog omgebouwd tot computercentra, die helpen om de nauwkeurigheid van het bombardement te verhogen. De B-52's kunnen nu bovendien communiceren met luchtmacht-satellieten en 'slimme' raketten besturen met laserstralen.

De laatste B-52 is gemaakt in 1963 maar militaire schattingen zeggen dat de 247 resterende toestellen tot het jaar 2035 mee kunnen.

    • Michiel Bicker Caarten