'Twee miljoen Sovjet-burgers willen land uit'

WENEN, 26 jan. - Van de ongeveer zes miljoen werknemers die in de Sovjet-Unie ontevreden zijn over hun huidige arbeidsomstandigheden zullen op korte termijn ongeveer twee miljoen naar het Westen vertrekken.

De minister van arbeid en sociale zaken in de Sovjet-Unie, Sjerbakov heeft dit gisteren gezegd op de migratieconferentie in Wenen waar Oost- en Westeuropese landen zich twee dagen hebben gebogen over het gevaar van een massale Europese volksverhuizing nu het IJzeren gordijn is geslecht. Sjerbakov zei zich te baseren op recent sociologisch onderzoek dat in zijn land is uitgevoerd.

Het is voor het eerst dat de Sovjet-Unie zo'n concrete voorspelling doet over de mogelijke migratiestroom. Voordat een uittocht van Sovjet-burgers daadwerkelijk een feit is, moeten eerst nog enkele juridische hobbels worden weggenomen. Ook moet nog een regeling worden getroffen voor het omwisselen van de roebel.

Sjerbakov riep de verzamelde pers gisteren na afloop van de conferentie op de toestand in zijn land “niet te dramatiseren”. De Sovjet-Unie stroomt heus niet leeg als de uitreisbeperkingen over enige maanden zijn opgeheven. Voorspellingen over vele tientallen miljoenen burgers die op het punt staan te verkassen, worden door de Sovjet-delegatie ook om een heel primaire reden onjuist genoemd. Ons land beschikt niet over genoeg papier om zoveel paspoorten te drukken, klinkt het dan.

De migratieconferentie is gisteren afgesloten met een verklaring waarin de 34 deelnemende landen dertien aanbevelingen doen om problemen te beperken. Hulp, voorlichting en veel samenwerking moet voorkomen dat het Westen overspoeld raakt door een nieuwe golf gastarbeiders.

De slotverklaring munt vooral uit door vrijblijvendheid. Dat komt niet in de laatste plaats omdat de voormalige Oostbloklanden het in het algemeen helemaal geen probleem vinden als hun werknemers in het Westen wat gaan schnabbelen. “De Oosteuropeanen zien hun inwoners toch vooral als bron van felbegeerde deviezen”, ervaarde de Nederlandse delegatieleider, staatssecretaris Kosto (justitie).

De enige beperkende maatregel die de Roemeense delegatie voorstelde was gericht op het voorkomen dat de eigen hoogopgeleide arbeidskrachten het op een lopen zetten maar voor het overige koestert Roemenie net als alle andere ex-socialistische broederlanden de nieuw verworven vrijheden.

“Jarenlang heeft het Westen ons aangevallen omdat we de vrijheid van burgers om te reizen niet garandeerden. Nu zijn we zover en zien we hetzelfde Westen unaniem vragen om restrictieve maatregelen”, aldus Sjerbakov. Hij noemt dit een “niet constructieve houding” en bovendien in strijd met de Verklaring van Helsinki en het Verdrag van Rome.

Het Westen doet er volgens hem beter aan massaal in de Sovjet-Unie te investeren of anderszins economische hulp te bieden. Verder deed hij een nauwelijks verhulde invitatie aan de Westerse landen om bilateraal afspraken te maken over het opnemen van de 2 miljoen arbeiders die weg willen. Zo kan de uittocht ten minste “op een geciviliseerde manier” worden geregeld.

Op die manier valt dan misschien ook goed af te spreken dat de 2 miljoen Sovjet-burgers op den duur weer terugkeren met hun deviezen en kennis, want dat is wel de bedoeling. “Daar maken ze een denkfout. Het is een misrekening te veronderstellen dat de 'gastarbeiders' na een paar jaar weer terugkeren”, meent Kosto.

De 34 landen hebben gisteren ook afgesproken een zogeheten 'monitoring-systeem' in het leven te roepen. Via nauwkeurige observatie en informatie-uitwisseling moet het tijdig worden opgemerkt als ergens in Oost-Europa een uittocht op gang begint te komen. Voorlichting, hulp of het zenden van deskundigen moet vervolgens voor een 'stop in het gat' zorgen.

Hoe een en ander er precies moet gaan uitzien is nog voorwerp van nader beraad. “Het is goed dat de problemen bespreekbaar zijn geworden. Er moet nu wel een volgende conferentie komen waar concrete maatregelen worden afgesproken”, zegt de Franse minister van Europese zaken Elisabeth Guigou.

Dat de Westerse landen niet allemaal op een lijn zitten, bewees Canada, dat gisteren liet weten de komende vier jaar graag jaarlijks 250.000 Oosteuropese arbeidskrachten te kunnen gebruiken.

Kosto toonde zich in zijn nopjes met het Canadese voorstel. Natuurlijk bestaat er het gevaar van een sterk aanzuigende werking van het Canadese voorstel. “Ze zullen ook niet te selectief moeten zijn door alleen maar specialisten op te nemen”, zegt Kosto.

De staatssecretaris denkt echter een aantal in Nederland uitgeprocedeerde asielzoekers naar Canada zou kunnen. kan slijten. Hij zal hierover binnenkort nadere gesprekken voeren met de Canadese autoriteiten. Kosto sluit niet uit dat hij via die onderhandelingen in een klap van de ruim ?00 vluchtelingen kan afkomen die geen verblijfsvergunning krijgen maar wel in ons land worden gedoogd omdat ze om humanitaire redenen niet kunnen worden teruggestuurd. “Al moeten we wel oppassen dat Nederland geen emigratiebureau wordt voor Canada”.

    • Marcel Haenen