Exocet belangrijk Iraaks wapen; Zijn de Nederlandse fregatten voldoende beschermd?

ROTTERDAM, 26 jan. - Irak bracht donderdag voor het eerste tijdens de oorlog in de Golf vliegtuigen in de lucht die waren voorzien van Exocet-raketten die zijn gericht tegen schepen.

Hoe gevaarlijk is de Franse Exocet, die tijdens de Falkland-oorlog van 1982 zoveel succes oogstte toen de Argentijnen er de Britse 'Sheffield' en de 'Atlantic Conveyor' mee tot zinken brachten?

Al in 1980 viel Irak Iraanse oorlogsschepen en olieplatforms aan met de Exocet. De Iraakse aanval op het Amerikaanse fregat 'Stark' in mei 1987 leverde definitieve naamsbekendheid.

Minder bekend is een andere combat proven air-to-surface raket: de Amerikaanse Harpoon waarmee de Amerikanen in maart 1986 in de Golf van Sirte twee Libische schepen tot zinken brachten. Zowel de Harpoon als de Exocet gebruikt, in het laatste deel van de reis, radar om het doel te vinden. Beide zijn zeer bedreven in sea-skimming: ze gaan laag over de golven op het doel af en blijven daarmee lang onzichtbaar voor radar.

De Iraakse luchtmacht heeft geen Harpoons maar wel veel Exocets. Bovendien hebben de verschillende vliegtuigen van Sovjet-makelijk, (zoals de Soechois Soe-24 en Soe-25 en de Mikoyans MiG-23 en MiG-27) de beschikking over een arsenaal Russische AS (air-to-surface) raketten (sommige lasergestuurd) en een luchtversie van de Chinese HY-2 (de Zijderups).

De Zijderups kan ook als anti-ship missile door kustbatterijen worden afgeschoten. Ten slotte heeft Irak er nog de Russische Styx-raketten, die kunnen worden gelanceerd vanaf de beruchte snelle aanvalsbootjes (Fast Attack Craft) al zijn er daarvan, na het bombardement op Basra, waarschijnlijk niet veel over. Ook de Styx is 'combat proven': Egypte bracht er in 1967 een Israelisch oorlogsschip mee tot zinken.

De geallieerde zeemacht heeft vooral raketaanvallen van vliegtuigen te vrezen. Bedreigende vijandelijke 'platforms' moeten zo mogelijk worden uitgeschakeld voor ze de raketten afvuren. Dat gaat met air-to-air raketten: de Saoedische F-15 die de Iraakse vliegtuigen aanviel had vier hittezoekende Sidewinder- en vier radargebruikende Sparrow-raketten. Zelfs een afgeschoten Exocet is overigens nog wel met een vliegtuig in te halen en neer te schieten. Zijn 'hoog subsonische' snelheid (85 procent van de geluidssnelheid, dus zo'n 280 meter per seconde) is van dezelfde orde als die van de meeste gevechtsvliegtuigen.

Vaak zal een afgevuurde Exocet door raketten van schepen die het doelwit zijn worden tegengehouden, bij voorbeeld met surface-to-air raketten zoals de Patriot. Is er tegen een Scud, die met een duizelingwekkende vaart van zo'n 2.500 meter per seconde als een baksteen uit de hemel kan komen vallen voorlopig maar een geschikte verdediging, tegen de veel langzamere anti-ship missiles zijn diverse raketten in te zetten. Meest algemeen in het westelijk kamp zijn de Standard Missile (van General Dynamics), de verbeterde versie daarvan (Tartar) en de NATO Sea Sparrow (van Raytheon) die alle hun doel met radar zoeken.

De Nederlandse fregatten bezitten Tartar- en Sea Sparrow-raketten. De Tartar heeft een bereik van ongeveer 40 kilometer en is geschikt voor gebiedsverdediging. De Nederlandse Tartars kunnen dus ook andere schepen beschermen. De Sparrow heeft met zijn bereik van maar 15 kilometer alleen een taak in de zelfverdediging (puntverdediging).

Van geen van beide systemen is onweerlegbaar aangetoond dat ze een aanstormende Exocet (laat staan: een verzameling Exocets) kunnen onderscheppen, de raketten zijn trouwens ook in eerste instantie tegen vliegtuigen bedoeld (met een Standard Missile werd in juli 1988 boven de Golf de Iraanse Airbus neergeschoten). Er zijn wapenexperts die zich op grond daarvan afvragen of de Nederlandse fregatten wel voldoende zijn beschermd.

Behalve Tartar en Sparrow zijn er nog meer verdedigingsraketten, zoals de 'zachte wapens': elektronische tegenmaatregelen (ECM's) die de zoekradar van de raketten hinderen en de 'chaff': een wolk omhoog geschoten snippers zilverpapier die het radarbeeld van een schip opblaast zodat de raket er geen wijs meer uit kan.

Hebben al dese systemen gefaald dan moet een ander verdedigingssysteem de redding brengen, een Close-In Weapon System (CIWS) als de 'Goalkeeper' of de 'Phalanx'. (Andere systemen, zoals de Seaguard, de Meroka en de Satan zijn nog niet operationeel of blijven achter bij die twee.)

Veel Amerikaanse marineschepen zijn uitgerust met een Phalanx-systeem (de 'Stark' had de zijne destijds uitgeschakeld), de Britse en Nederlandse schepen rekenen op Goalkeepers. De systeem-overeenkomsten zijn groot. In essentie gaat het om een automatisch in werking tredend snelvuurkanon (een Gatling-kanon met een roterende stel lopen: zeven bij de Goalkeeper, zes bij de Phalanx) dat op het juiste moment een wolk hoog-kinetische projectielen ('penetrators') in de richting van de raket schiet. De penetrators moeten de lading van de raket tot explosie brengen. De Phalanx verschiet per seconde 50 penetrators met een diameter van 2 centimeter, de Goalkeeper verschiet er 70 met een kaliber van 3 centimeter. De Nederlandse marine is er daarom van overtuigd dat de Goalkeeper beter is dan de Phalanx.

Om op het juiste moment in de juiste richting te kunnen vuren zijn beide systemen uitgerust met een rondzoek- en een volg-radar en een computer die uit de waarnemingen de baan van de raket berekent. De Phalanx gebruik voor het zoeken en volgen radar met een golflengte van twee centimeter. De twee radar-antennes zijn mechanisch gekoppeld waardoor het 'volgen' soms het 'zoeken' beperkt.

Dat de Phalanx 'volgt' met 2 cm radar betekent, zeggen Goalkeeper-fans, dat de volgbundel tamelijk breed is (waardoor de precieze baan van een raket moeilijk is te berekenen) en dat de radar ook het radarspiegelbeeld van een Exocet waarneemt - wat het nog erger maakt. De Goalkeeper, met zijn radar van Holland Signaal, 'zoekt' ook met 2 cm radar maar 'volgt' met 8 millimeter radar: smalle bundel en geen last van spiegelbeelden of andere zeereflecties (sea-clatter).

Nog echt 'combat proven' is de Goalkeeper niet maar het wapen heeft een zware test doorstaan. In september heeft een eenzame Goalkeeper op een onbemand schip voor de kust van Los Angeles negen raketten (onder andere Exocets en Harpoons) die soms binnen vijf seconden na elkaar op hem werden afgevuurd moeten onschadelijk maken. Hij heeft ze alle negen uit de lucht gehaald.