De Natie 20

'Beste mensen, ' klinkt het door de luidspreker, “ ik ben hier als gast, om een stuk solidariteit met alle Hollandse steden te voelen.

' De spreker is een priester van de franciscaanse vredeswacht. “ Dit is het goede wat uit het kwade voortkomt, “ zegt hij, “ dit kiezen wij samen, door al die gekke oorlogen heen: dat je de vrede in je eigen hart kunt dragen.” Op de donkere Dam luistert een tachtigtal mensen naar zijn woorden, een man die op een zilverkleurige mountainbike leunt knikt instemmend. Er zijn spandoeken, er zijn fakkels; de fakkels kosten drie gulden per stuk. Een agent complimenteert de organisator: “ Ik vind het een goeie demonstratie. Omdat jullie het in de hand houden.” De organisator kijkt betrapt. De betogers beginnen aan een stille omgang rond het nationaal monument. In de stoet eenmaal de PLO-vlag, eenmaal de leuze 'Geen bloed voor olie', eenmaal 'tegen imperialistisch, zionistisch, machtswellustig wapengekletter', eenmaal 'Stop Oil War' (de letter l een doodskruis). Ik koop voor zes kwartjes een krantje, het heet Offensief en is tegen de oorlog gericht. Het is van de marxisten in de PvdA. “ Bush loop naar de hel, ga zelf maar vechten voor de Shell, “ rijmen ze. Achter een microfoon staat een man met een gitaar en zingt: “ Saddam pikte toen Koeweit, onze olie zijn we kwijt, dan opeens is hij een boef, mensenrechten zijn weer troef.” Hij heet Jos Linnebank, is 'vredesactivist, protestzanger en huisvader' en had in augustus al door welke kant het op ging: 'mass killing door de supermachten'. “ Want die Saddam is net als Noriega gewoon een knechtje dat buiten het potje ging piesen.” Hij wil 'de fantasie inschakelen waar die elders uitgeschakeld wordt' en heft weer aan: “ De minister zegt helaas, maar ik luister naar de baas, dus we moorden er op los, arme jongens zijn de klos.” Dan vraagt de priester een minuut stilte om 'te proberen vrede in je eigen hart te ontvangen' en de organisator sluit - 'tot morgenavond' - het 'officiele gedeelte' af. “ Het onofficiele gedeelte draag ik in mijn hart, “ zegt een jongen op hoge schoenen.

Amsterdam, Den Haag, Utrecht, Arnhem. Hier een picketline, daar een bidstond, hier een wake, daar een stiltekring. Ik ga op inspectie. Op het bordes van het stadhuis in Utrecht staan om half een 's middags zeven ouderen, een jongere zit naast hen op de bloembak, achter een spandoek: “ Geen Golf-oorlog namens ons.” Net als in Amsterdam een bekend gezicht, daar de communist Roel Walraven, hier de socialiste Sonja van der Gaast. Een grijze mevrouw, op de revers van haar mantel een bescheiden kruisje met in het dwarshout een gebroken geweer, is al voor de zesde achtereenvolgende dag present. Ze is als 'vredesmens' uit de Tweede Wereldoorlog gekomen, lid geworden van Kerk en Vrede en aktief in Vrouwen tegen Kernwapens. Ze is voor een boycot van Irak en zelfs - omdat 'wij nog niet rijp zijn voor geweldloze politiek' - voor een internationale politiemacht, maar dan van de Verenigde Naties en niet van Amerika. Heb ik wel vernomen welke rol Thatcher hierin gespeeld heeft? Ze vindt het 'zinvol' hier te staan, omdat je de mensen aan het denken zet. De reacties?” Sommigen zeggen 'Saddam Hoessein moet kapot', “ vat ze the mood of the nation samen, “ maar de meesten zeggen 'godallemachtig, ik weet het niet, ik ben in mezelf verdeeld.” En of ik om half zes terugkom, dan zijn ze hier vast met meer vredesmensen. Om half zes staan er twaalf, plus een klein kind, met drie fakkels. Een jongen met een walkman deelt pamfletten rond. Volgens hem zijn de meeste voorbijgangers tegen de demonstratie, maar dat komt ook omdat er zo weinig publiciteit is. Weinig publiciteit?” Over dit soort protesten, ja.”

Dan naar Arnhem. De trein heeft twintig minuten vertraging. Op de wand van het meerijdende toilet staat geschreven: “ Zolang de oorlog als slecht wordt beschouwd zal hij populair zijn. Pas wanneer hij als vulgair wordt beschouwd, zal hij niet populair meer zijn. O. W. 90- 91.” Als ik op het Land van de Markt arriveer is de stiltekring reeds in werking, 24 mensen, 2 honden, 1 rolstoel rond de leuze: “ Investeren wij zo in onze toekomst?” Er zijn fakkels, er zijn kaarsen. Het is koopavond, de passanten zijn talrijk; menigeen kijkt even opzij. In de kring wordt gepraat, dus durf ik wel iets te vragen. Men staat hier, zegt een architect-stedebouwkundige, om 'aan het denken te zetten en zelf na te denken'. Het is een initiatief van de Samenwerkende Arnhemse Vredesgroepen, erfgenaam van het kruisrakettenoproer en tegenwoordig een 'slapende stichting'. De architect heeft niet zozeer een 'expliciet standpunt' uit te dragen, hij is meer in het algemeen 'tegen al die energie en menskracht die in de bewapening zijn gestopt'. Wel had er 'veel langer onderhandeld moeten worden voordat de oorlog uitbrak - als ze al uit had moeten breken'. De stilte wordt nu overstemd door een accordeondeuntje uit een luidspreker. The old rugged cross. De muzikant gaat achter een microfoon staan en vertelt dat hij vroeger op bruiloften speelde en dacht (maakt gebaar van glazen achterover slaan) dat hij lol had. Maar in werkelijkheid ging hij verloren, totdat Jezus in zijn hart kwam. “ Uit naam van diezelfde God waarover jij staat te prediken,” roept een jongen uit de stiltekring, “ voert ene George Bush nu oorlog!” Hij is student in de bosbouw en een Jonge Socialist in de PvdA en heeft ook al elders in het land betoogd. Die OV-jaarkaart komt goed van pas. De spreker heeft het thema opgepakt: “ Wat zegt de Bijbel over de Golfoorlog? Nou zul je zeggen: dat is een heel oud boek... “ Een dame deelt namens de stichting Het Lichtpunt te Barneveld gratis bijbels uit; vlakbij geeft een meisje namens Rebel pamfletten weg met de slogan 'Bush en Lubbers moordenaars'.

“Jullie hebben angst en spanning, ik zie het in je ogen,” roept de accordeonist. “ Maar een christen weet al lang hoe het afloopt.” Er zullen aardbevingen komen, meer zegt hij niet. In de kring lacht men besmuikt, de evangelisatie bederft het effect van het waardig protest. Een mevrouw zegt dat ze hier vooral staat 'uit een gevoel van machteloosheid'. Want Saddam Hoessein moest 'natuurlijk een halt toegeroepen worden', maar 'we zijn blijkbaar nog steeds niet in staat zulke conflicten geweldloos op te lossen'. En dan, we staan allemaal 'beschaamd', want we hebben hem allemaal oorlogstuig geleverd. Ze denkt nog wel eens aan die verhalen over Duitse soldaten die zich in Frankrijk te pletter liepen tegen elektrisch geladen hekwerken, geleverd door Krupp. Er is zo weinig veranderd. Dan is het acht uur en worden de fakkels gedoofd.

    • John Jansen van Galen