Zwijgen uit protest tegen het oeverloze geklets

Cigaretten en chocolade, radio 4, 22.45u.

Praat eens een dag niet en kijk dan eens om je heen. Dat advies geeft ons Gemma, de zwijgende hoofdpersoon in het hoorspel 'Cigaretten en chocolade' dat de NOS vanavond uitzendt. Op een dag besluit zij niet meer te spreken, de telefoon niet meer op te nemen, geen van haar vrienden meer te antwoorden. Uit protest, blijkt gaandeweg, tegen het zinloze geklets en het oeverloze geouwehoer dat onze dagen vult. Gebabbel over vakantiebelevenissen, over dagelijkse gebeurtenissen en andere betekenisvolle ervaringen, over problemen die niet ernstig zijn en geheimen die iedereen al kent. Als een persoon zijn mond houdt blijkt opeens wat een lege woorden er dagelijks worden gesproken.

Omdat ze geen weerwoord krijgen gaan Gemma's vrienden alleen maar meer praten. Haar minnaar Rob, hun vrienden Ina en Stephen die mee waren op vakantie naar Italie, haar aanbidder Albert en haar zwangere vriendin Heleen, allemaal betrekken ze Gemma's zwijgen op zichzelf. Rob denkt dat het op reis in Italie is begonnen, Ina gelooft dat het komt door haar verhouding met Rob, Heleen denkt dat Gemma jaloers is op haar baby en Albert dacht dat het te maken had met zijn in een opwelling geschreven liefdesverklaring.

Geen van allen lijken ze in de gaten te hebben dat Gemma zichzelf hogere doelen heeft gesteld, dat ze eigenlijk wil ontstijgen aan het dagelijkse. Uit de geringschattende verhalen van haar vriend Rob is dat zonneklaar te destilleren: Gemma's passie voor Bach, voor de Matthaus in het bijzonder, maar vooral haar betrokkenheid bij het leed op de wereld, haar compassie met zwervers, Tibetaanse monniken en Vietnamese baby's. De spreker, noch zijn toehoorders willen het zien. Ze kennen alleen hun eigen werkelijkheid en zien slechts hun eigen zorgen.

Cigaretten en chocolade is een Nederlandse bewerking van Cigarettes and chocolate van de uit Italiaanse ouders geboren Engelsman Anthony Minghella. Een eerder hoorspel van hem, Hang Up, werd in 1988 met de Prix Italia bekroond en van zijn hand zagen we op televisie de serie The storyteller met John Hurt. Cigaretten en chocolade is opnieuw een tekst die, ondanks de vele loze woorden, de aandacht vasthoudt. Regisseur Hans Karsenberg bereikte op basis van die tekst een verbluffend resultaat, vooral door de acteurs de eindeloze zeurverhalen te laten improviseren. Daardoor werd een realistische toon getroffen die in het hele hoorspel en door alle acteurs wordt volgehouden. Hans Veerman, Marijke Merckens, Wim van Rooy, Marielle Fiolet en de andere acteurs, ze blijken tot meer in staat dan ze soms laten zien. Verdomd, er is nog hoop.

    • Bas van Lier