Pax europaea

De in het hoofdartikel en door H. J. A. Hofland gebruikte term lijkt me terecht (NRC Handelsblad, resp. 22 en 23 januari).

De Amerikaanse inspanning in de golfregio is gericht op een Pax americana. Bij andere 'schendingen van de internationale rechtsorde' bleef zo'n inspanning achterwege. Het Iraakse optreden was echter een casus belli, wegens het grote strategische belang van de regio. Ook de Romeinse legioenen die in Germania gemist konden worden, gingen de Pax romana vestigen in Asia. Er loopt een lijn van de val van de Berlijnse muur naar de oorlog tegen Irak. Waarom geen Pax europaea?

Als J. L. Heldring (22 januari) meent dat er een Europese illusie is uiteengespat, vergist hij zich in de aard van de Europese integratie. Deze is een weergaloos succes. Ten eerste kan er geen oorlog meer uitbreken tussen de Westeuropese staten onderling. Dat is voor het eerst sinds de Romeinse oudheid. En ten tweede is Europa terug op het wereldtoneel. Het overvleugelt de VS en heeft daarvoor in het geheel geen militair optreden nodig.

Maar die integratie bestaat nog maar op drie gebieden: kolen en staal (EGKS), economie (EEG) en atoomenergie (EGA of 'Eruatom'). Deze drie gemeenschappen heten samen 'de EG'. Een EG-instelling, de Raad, heeft verordendende bevoegdheid. Niet de lidstaten beslissen, de Raad beslist. Dat maakt deze economische samenwerking supranationaal, en daarop berust het succes. Alle samenwerking buiten die drie gebieden is nog slechts intergouvernementeel. Dat geldt voor de EPS (Europese Politieke Samenwerking), een samenwerking wel tussen EG-lidstaten, maar naast de EG. Dat geldt ook voor de militaire samenwerking in de WEU (West Europese Unie). Daarvan zijn niet eens alle EG-landen lid. Er kon dus geen enkele illusie uiteenspatten.

De Europese opgave voor de komend jaren is duidelijker dan ooit. Als Europa naast de economische ook een succesvolle politieke en militaire samenwerking wil, zal het ook die beiden van intergouvernementeel naar supranationaal niveau moeten tillen.