'Fuzzy-logic' verovert Japan, chip vervangt de chef- kok

TOKIO, 25 JAN. Het kenmerk van het menselijk genie is dat het zich niet in kwantificeerbare eenheden laat vangen.

Zo zit het geheim van een chef-kok niet zozeer in zijn recepten, als wel in dat onnavolgbare snufje of mespuntje.

Zo leek het onmogelijk dat een computer ooit dit menselijk aspect zou kunnen vervangen, omdat machines zwart-wit denkers bij uitstek zijn, die subtiele en graduele verschillen niet kunnen verwerken. Met de introductie van 'fuzzy logic' wordt de mens echter geleidelijk aan door de machine ingehaald.

Het principe achter 'fuzzy logic' is slechts te bevatten is voor gevorderden in de theoretisch mathematica. De praktische toepassingen van 'fuzzy logic' zijn echter al een jaar te koop op de Japanse markt.

Elektronica-producent Matsushita beet de spits af met een 'fuzzy'-wasmachine. Die bevat 600 verschillende wasprogramma's met slechts een knop, voor aan en uit. Sensoren beoordelen de hoeveelheid was, de viesheidsgraad en het type vuil. Op grond van deze gegevens selecteert de 'fuzzy'-chip het optimale wasprogramma geselecteerd.

Het geheim van 'fuzzy' is, simpel gezegd, dat het vage gegevens zoals “een beetje vies” kan verwerken. De toepassingsmogelijkheden zijn onuitputtelijk, getuige de stroom 'fuzzy'-produkten die het afgelopen jaar hun intrede heeft gedaan op de Japanse markt, varierend van videocamera's en stofzuigers tot airconditioners en magnetronovens. Met behulp van 'fuzzy logic' heeft Sony een computeragenda ontwikkeld die handgeschreven input kan verwerken. De complexiteit van het Japanse schrift, dat tegen de tweeduizend karakters kent, in aanmerking genomen is het waarlijk een revolutionair produkt. Matsushita heeft inmiddels het 'fuzzificeren' van zijn produkten tot officiele bedrijfsstrategie verheven.

Ook buiten de sector van de consumentenprodukten doet 'fuzzy' zijn intrede. De ondergrondse in de Japanse provinciestad Sendai is uitgerust met 'fuzzy'-besturing. Daardoor wordt vrijwel schokvrij gereden. Het effectenhuis Yamaichi heeft 'fuzzy logic' losgelaten op zijn programma's voor de koop en verkoop van aandelen. Het resultaat is positief: het systeem scoort gemiddeld twintig procent hoger dan de Nikkei, de indicator voor de beurs van Tokio.

De theorie achter 'fuzzy logic' is al in 1965 ontwikkeld door professor Lofti Zadeh van de Universiteit van Berkeley (Californie) die op zoek was naar een 'menselijker' controlesysteem dat onder verschillende omstandigheden zou kunnen werken. In Japan is het potentieel relatief vroeg onderkend. In 1972 zette professor Toshio Terano van het Tokio Technologisch Instituut het 'Laboratorium voor onderzoek naar dubbelzinnige wetenschap' op dat toepassingen zocht voor het soort systeem dat profesor Zadeh had geschetst.

De grote doorbraak kwam pas in 1988 toen het MITI (het ministerie voor internationale handel en industrie) warm liep voor 'fuzzy'. In 1988 zette het MITI het Laboratorium voor internationaal fuzzy onderzoek op. Daar verichtten 51 bedrijven onderzoek met een budget van 120 miljoen gulden voor vijf jaar.

Momenteel wordt gewerkt aan 'fuzzy'-toepassingen voor weersverwachtingen, automatische transmisies in auto's, management strategie, het voorspellen van aardbevingen, het brouwen van sake (Japanse rijstwijn), het toedienen van anaesthesia en het stellen van medische diagnoses.

Ook hier tonen de Japanse researchers zich weer meesters in de praktische toepassingen, net als met de chip een paar jaar geleden. Terwijl in Europa en de VS iedereen toen wel verbijsterd was over de genialiteit van het miniatuurgeheugentje, waren het de Japanners die het potentiel van de chip inzagen. Professor Zadeh zelf had aan analyses van natuurverschijnselen en economie gedacht toen hij zijn 'fuzzy logic'-concept introduceerde. Hij had nooit gedacht van zijn uitvinding in magnetrons terug te vinden zou zijn, die 'bijtgaar' en 'knapperig' kunnen begrijpen. De fuzzy-magnetron kan nog niet wedijveren met de chef maar zijn hij heeft wel een betere (en vooral constantere) hand van koken dan de gemiddelde Japanse keukenprinses, getuige de verkoopcijfers.

Merkwaardig genoeg is het succes van 'fuzzy logic' vooralsnog beperkt tot de Japanse markt. Zelfs de produkten die hier hoog scoren, slaan nauwelijks aan in het buitenland. Infra Logic, een Amerikaans bedrijf dat zich onder Japanse leiding heeft gespecialiseerd in 'fuzzy logic', krijgt vier vijfde van zijn opdrachten uit Japan.

Volgens Masaki Togai, president van Infra Logic, is dit het gevolg van culturele verschillen tussen Japan en het Westen. Westerlingen zijn gewend zich duidelijk uit te spreken en met een onverdeeld ja of nee te komen. Japanners laten een veel grotere mate van dubbelzinnigheid toe in hun taal. Een onverbloemd ja of nee zul je zelden horen. Vandaar dat, aldus Togai, 'fuzzy logic' een concept is dat voor Japanners makkelijk is te accepteren.

Wie immers op zijn Westers een beetje logisch nadenkt, laat het wel uit zijn hoofd om een 'fuzzy camera' te kopen.