De maan is de moeder van vele mysteries

De maan, zo kan iedereen met een simpele proefneming vaststellen, is een hoogst mysterieus hemellichaam.

Zet bij volle maan een tot de rand gevuld glas water in het venster - en geloof het of niet: de volgende ochtend ligt er een plas water naast het glas. Niemand heeft het aangeraakt, een wonderbaarlijke natuurkracht verrichtte hier een staaltje van haar kunnen. Bij zoiets staat het verstand stil. Bij volle maan, zo was de oude Egyptenaren al bekend, wordt de mens geregeerd door onblusbare driften. In miljoenen slaapkamers laait de hartstocht op, maar dit is ook het moment waarop dieven hun slag slaan, pyromanen vuur willen zien, schepen op de klippen lopen, in dolhuizen de dwangbuizen worden aangesnoerd en lustmoordenaars hun prooi bij de keel grijpen.

Schilders hebben op de dag die aan volle maan voorafaat een hard hoofd in een goed resultaat van hun arbeid. Ze weten dat verf het snelst droogt bij afnemende maan. Volgens het volksgeloof moet het afnemen en wassen van de maan zo letterlijk mogelijk worden opgevat. Wie wil dat iets zal groeien of bloeien trekt er bij volle maan op uit. Zaaien, poten, planten - boeren en tuinders tellen de geschikte dagen af op de vingers van een hand. Als ze hun kans voorbij laten gaan, duurt het 29 dagen voordat het weer volle maan is. Maar de oogst wordt bij voorkeur binnengehaald bij afnemende maan: dan worden de meeste vissen gevangen en rijpe appels geplukt. Dan worden schapen geschoren en ondergaat de stier de ingreep die hem in een sterke os zal veranderen. Afnemende maan neemt ongerief weg, vermindert pijn en geneest wonden. De beste tijd om naar de tandarts te gaan voor het vullen of trekken van een kies is afnemende maan; dan wordt de pijn het minst gevoeld. Vrouwen van Napels gaan bij volle maan op het balkon staan als ze een grotere boezem willen en prevelen daarbij een Latijns rijmpje: Santa Luna, Santa Stella, fammi crescere questa mammella. Willen ze hun borstomvang verminderen, dan mompelen ze bij afnemende maan een ander vers.

Ook in Nederland heerst een rotsvast geloof in dergelijke effecten, zo meldt de Amerikaanse antropoloog Paul Katzeff in zijn ruim driehonderd pagina's dikke standaardwerk Moon Madness And Other Effects of the Full Moon. Katzeff weet veel. Hij bestudeerde honderden boeken en tijdschriften, al dan niet van wetenschappelijk gehalte, die hem tot zo'n krasse conclusie voeren als: “De gemiddelde Nederlander gelooft dat magere mensen meestal tijdens het ebgetijde sterven en dikke mensen tijdens vloed.” Welke gemiddelde Nederlander heeft daar ooit van gehoord? Maar uit het notenapparaat blijkt dat Katzeff zijn kennis ter zake baseert op een artikel dat in 1940 in het gezaghebbende maandblad Clinical Excerpts verscheen; in de afgelopen halve eeuw zijn de dikke en dunne mensen die de bewering konden bewijzen misschien allemaal wel heengegaan.

Katzeff waarschuwt sceptici die de kracht van de maan vergelijken met het onheil van zwarte katten, het geluk van het klavertje vier of aantasting van het ruggemerg als gevolg van masturbatie: “You may. But you'd be wrong.” Vervolgens bombardeert de auteur zijn lezers met feiten waaruit moet blijken dat er meer tussen hemel en aarde is dan gemiddelde dikke en dunne mensen bevroeden. Een chirurg in Florida ontdekte dat acht van de tien patienten, die overmatig bloedden tijdens volle maan, op de operatietafel waren beland. Een onderzoek in New York wees uit dat het aantal berovingen, moorden en insluipingen recordhoogten bereikt tijdens volle maan. Julius Caesar werd tijdens dezelfde maanstand doodgestoken, Alexander II van Rusland werd tijdens volle maan vermoord, evenals Leon Trotski, koning Abdul Hussein van Jordanie, de Mexicaanse president Francisco Madero, de Oostenrijkse kanselier Engelbert Dollfuss en de Dominicaanse dictator Rafael Trujillo Molina. Het bloedbad van My Lai, waarbij 22 Zuidvietnamese mannen, vrouwen en kinderen tijdens de Vietnam-oorlog het leven verloren, werd aangericht tijdens volle maan.

Voetbalrellen, het zelfmoordcijfer, aanvallen van migraine, astma en epilepsie - uit de schoenendozen vol informatie die Katzeff verzamelde blijkt dat er een onmiskenbare samenhang met de volle maan bestaat.

Verklaren kan hij het niet.

Slaapwandelen wordt volgens hem zo dikwijls met de maanstand in verband gebracht, dat het ook wel 'maanwandelen' wordt genoemd. In de middeleeuwen was het geloof wijdverbreid dat bij volle maan de weerwolf vaardig werd over mensen die dit in zich hadden. Berucht was Peter Stump, een weerwolf die in 1589 een vreselijke dood vond nadat hij in Nederland en Duitsland dertien kinderen, twee vrouwen en een man had verslonden. Met tangen van gloeiend ijzer werd zijn lichaam uiteengereten, armen en benen werden onder een wiel vermorzeld en wat er toen nog restte werd verbrand. Niets mocht van dit gevaarlijke schepsel overblijven.

“Denk niet dat lycantropie, het verschijnsel dat mensen bij volle maan in weerwolven veranderen, na de middeleeuwen ophield te bestaan”, schrijft Katzeff. Hij wijst op beschrijvingen van gerenommeerde zenuwartsen, die zich verdiepten in de behandeling van psychotici, wier ziektebeeld - de waanvoorstelling in een wild dier te veranderen - uitsluitend bij volle maan de kop opsteekt.

Zo publiceerde de American Journal of Psychiatry in 1977 een opmerkelijk verslag over de lotgevallen van een 49-jarige vrouw die aan lycantropie leed. Ze ging al jaren gebukt onder een dwangmatig verlangen naar bestiale seks en droomde bijna elke nacht van wolven. De symptomen werden steeds ernstiger: op een gegeven moment beeldde de vrouw zich in dat ze zelf een wolvin was. Tijdens een genoeglijk dineetje met familieleden had ze haar gedrag niet langer in de hand. De vrouw kleedde zich uit en sloop op handen en voeten op haar moeder af. Het klagelijk gejank dat ze aanhief duurde zo'n twintig minuten. Daarna keerde ze terug tot de realiteit. De vrouw kleedde zich beschaamd aan en de maaltijd kon worden voortgezet. Maar die nacht nam ze opnieuw twee uur lang het gedrag van een wolvin aan: ze gromde, jankte en verwondde haar onthutste echtgenoot met gekrab en gemene beten in zijn nek en schouders. Na afloop van dergelijke aanvallen - die met tussenpozen van ongeveer een maand terugkeerden - wist de vrouw niet wat haar had bezield. Wel wist ze dat als ze op zulke momenten in de spiegel keek, ze daar een wolfskop zag in plaats van haar eigen gezicht: “Een wolvin met een lange neus, met blinkende tanden, grommend, brommend, en uithalend met zijn klauwen.” De psychiater die de vrouw in behandeling nam stond aanvankelijk voor een groot raadsel. Toen na enige tijd bleek dat de patiente uitsluitend last van haar kwaal had als de volle maan aan de hemel stond, begreep de arts dat het hier een klassiek geval van lycantropie betrof.

Een ander geval werd in 1969 beschreven in het blad Science Digest: een keurige huisvader uit Cornwall, Engeland, kon het niet helpen dat hij steeds bij volle maan op het dievenpad gedreven werd. Drie keer accepteerde de rechtbank het pleidooi van de advocaat, die er op wees dat zijn client leed aan een vorm van maanziekte. Maar toen de man voor de vierde keer in de verdachtenbank belandde - dit keer nadat hij bij volle maan het chequeboek en de portefeuille van zijn zwager had gestolen - kreeg hij achttien maanden gevangenisstraf. Er ging een heilzame werking van de detentie uit. Nadat de zieke veroordeelde zijn straf had uitgezeten, kwam hij niet opnieuw met de politie in aanraking.

De maan is, kortom, de moeder van vele mysteries - of misschien wel de vader, want het geslacht van de planeet kon nooit ondubbelzinnig worden vastgesteld. De Eskimo's geloven dat de maan mannelijk is (broer van de zon, en die is vrouwelijk), inwoners van Maleisie menen dat de maan een vrouw is, die vele kinderen baarde in de vorm van sterren.

De maan wordt in veel culturen hoog in ere gehouden of aanbeden. Er is veel van de maan afhankelijk en er is veel dat ten opzichte van de maan tot dankbaarheid stemt. Zo zegt een oud volksgeloof dat wie vooruit wil komen in het leven bij volle maan wat zilveren muntstukken in zijn zak moet omdraaien. Die zullen zich bij de volgende nieuwe maan hebben verdubbeld. Met dubbeltjes, kwartjes, guldens of rijksdaalders lukt de truc niet. Het moet echt zilver zijn.

    • Rudie Kagie