Privatisering in Tsjechoslowakije

SIMON PELLAR PRAAG, 24 JAN. Tsjechoslowakije zet dit weekeinde een belangrijke stap op weg naar een markteconomie met een eerste veiling van kleine bedrijven die staatseigendom zijn.

Zaterdag zullen er negentien staatsbedrijfjes worden verkocht aan de hoogste bieder in de zaal van het Praagse gemeentehuis, krachtens een wet die de privatisering van kleine zaken regelt.

“Het is het belangrijkste stuk wetgeving in dit land sinds 1948”, zegt Tomas Jezek, minister van privatisering in de Tsjechische deelstaatregering.

Jezek (50) vergelijkt het veilen van zaken die tijdens het voormalige communistische systeem staatseigendom waren met het zoeken van pleegouders voor dakloze wezen. “Bezit waarvoor niemand verantwoordelijk is - een pure last voor de maatschappij - moet in de liefdevolle zorg worden geplaatst van iemand die het wil behandelen alsof het van hem zelf is of anders failliet gaat.”

De veiling is het begin van een uitverkoop van zo'n 100.000 kleine zaken zoals winkels en restaurants. Sommige bedrijven zullen enige tijd moeten wachten omdat er moet worden achterhaald of zij zullen worden teruggegeven aan de voormalige eigenaars of hun erfgenamen - mensen wier bezit na de staatsgreep van de communisten in 1948 was geconfisqueerd.

Bovenaan de uitverkooplijst staat restaurant Moskou in het centrum van Praag met een bod van twintig miljoen kronen (ruim 1, 2 miljoen gulden), hoewel er geruchten de ronde doen dat er wel tien keer zoveel zou kunnen worden geboden. Velen beweren dat dergelijke prijzen alleen betaalbaar zijn voor zwarthandelaren of speculanten die optreden als stroman voor buitenlandse investeerders aan wie het wettelijk is verboden op de eerste veilingen te bieden. Zaken die bij de eerste ronde niet worden verkocht, zullen in een tweede ronde van veilingen aan buitenlanders worden aangeboden.

Marie Hermova drijft een kruidenierswinkeltje in een voorstad van Praag dat ook zal worden geveild. “Ik heb over kopen gedacht, maar nu weet ik het niet meer”, zegt ze. “Het openingsbod is 450.000 kronen (27.000 gulden, red.) plus ongeveer 250.000 kronen (15.000 gulden, red.) voor de winkelvoorraad. Maar er kwam een man naar de winkel kijken die zei dat hij bereid was tot een miljoen te gaan (60.000 gulden, red.). Dan kan ik het wel vergeten”, aldus Hermova.

Jiri Kubanek, chef van een winkel in elektro-technische artikelen vlakbij het Wenceslasplein in het centrum van Praag is bereid om een kans te wagen. “Op zo'n goed punt en met mijn eigen huis en een huis van een vriend als onderpand, weet ik zeker dat ik een lening kan krijgen”, zegt Kubanek.

Een aantal mensen dat werkzaam is in de detailhandel zette vorig jaar symbolische stakingen op touw om aan te dringen op een eerste optie op hun bedrijfjes, maar minister Jezek vindt dat voor iedereen dezelfde regels en mogelijkheden moeten gelden. “Het is net voetbal. Als de ene club een Maradona heeft en de andere niet, vind je dat dan onrechtvaardig?”

Jezek heeft zich ingezet bij het tegenhouden van een plan van een aantal grote supermarkten om vennootschappen te vormen en joint ventures aan te gaan met buitenlandse investeerders om te voorkomen dat zij onder de hamer zouden komen. “Natuurlijk heeft dit land buitenlands kapitaal nodig, maar laten de investeerders uit het buitenland rechtstreeks overeenkomsten sluiten met nieuwe particuliere eigenaars”, aldus Jezek.

Na vier decennia communisme bleek bij een recentie opiniepeiling dat slechts vier procent bereid was om zich te begeven in wat Jezek noemt “the brave new world of private enterprise.” (Reuter).