Oh ja, tussenbalans?

HOE STAAT HET toch met de discussie in het kabinet over de tussenbalans? Het hoofd staat er in deze dagen niet altijd naar, zei premier Lubbers eind vorige week en het zou dan ook wel eens wat langer kunnen gaan duren.

Op zichzelf heeft het kabinet een prima alibi: er is de afgelopen weken terecht nog al wat vergadertijd opgegaan aan de Golfoorlog. Vorig jaar augustus toen de Golfcrisis begon was dat wel anders. Op dat moment volstond het kabinet met het bijhouden van de zaak vanuit de vakantie-adressen van de meest betrokken ministers. Het kan dus geen kwaad als er nu een wat intensievere bemoeienis is.

Anders wordt het als de nu uitgebroken Golfoorlog gebruikt gaat worden als alibi om keuzes over de tussenbalans uit de weg te gaan of uit te stellen. Dat in de huidige onzekere situatie (ook in het Oostblok) de Defensienota niet tot in punten en komma's wordt afgerond, valt te billijken. Dat de voorgenomen bezuinigingen op defensie van een voetnoot zullen worden voorzien, zal PvdA-leider Kok ook nog wel zonder problemen aan zijn achterban kunnen uitleggen. Maar het gaat om al die andere plannen in het kader van de tussenbalans, die geen uitstel vergen.

DE OPMERKING van premier Lubbers van afgelopen vrijdag dat als gevolg van de Golfoorlog het karakter van de tussenbalans wellicht enigszins verandert en dat opties wat meer openblijven, geeft daarom reden tot zorg. De Nederlandse overheid zat al voor 2 augustus van het afgelopen jaar met een financieel probleem voor de jaren na 1991. In de Miljoenennota van vorig jaar september werd de Golfcrisis 'dankbaar' aangegrepen als extra argument om besluiten over nieuwe bezuinigingen uit te stellen. De economische vooruitzichten op korte termijn waren namelijk “met meer dan de gebruikelijke onzekerheden” omgeven. De nu daadwerkelijk uitgebroken Golfoorlog mag geen argument zijn om beslissingen opnieuw uit te stellen of bepaalde onderwerpen die met de tussenbalans te maken hebben maar half af te maken.

Directeur Zalm van het Centraal Planbureau heeft er al op gewezen dat de oorlog in het Midden-Oosten niet onmiddellijk van invloed is op de cijfers die voor de Nederlandse economie van belang zijn. Daar komt bij dat negatieve economische gevolgen van de Golfcrisis de noodzaak voor het treffen van maatregelen alleen maar vergroot. Het kan zelfs nog zo zijn dat Nederland als semi-OPEC-land in eerste instantie baat heeft bij de oorlog. Hogere olieprijzen leiden immers tot hogere gasbaten. Maar inmiddels bestaat in brede politieke kring de overtuiging dat dit soort 'extraatjes' niet mogen worden gebruikt om het gat in de begroting te dichten.

KORTOM, er bestaat geen enkele reden voor het kabinet om van de oorspronkelijke plannen af te wijken. Het gaat er om dat, op basis van de huidige inzichten, concrete plannen worden gemaakt die voorkomen dat het financieringstekort toch weer gaat oplopen. Daarbij is het van belang dat het maatregelen zijn die verder gaan dan het alleen maar kloppend maken van de boekhouding. De Nederlandse overheidsboekhouding moet in zijn geheel minder kwetsbaar worden voor elk zuchtje tegenwind. Om een begrip van de premier te gebruiken: het gaat om de kwalitatieve aanpak.

Maar zo'n aanpak heeft het gevaar in zich dat als de ministers zich niet beperken, op een gegeven moment van alles overhoop wordt gehaald en het veld steeds onoverzichtelijker wordt. In die laatste categorie moet de 'suggestie' van premier Lubbers worden gezien om de vermogens van de pensioenfondsen met 50 miljard gulden af te romen en pensioenpremies in het vervolg te belasten. Het afschaffen van de belastingaftrek past in de filosofie van Lubbers dat de 'straatarme' overheid niet alleen moet opdraaien voor de gevolgen van hogere rente. Om dezelfde reden plaatste Lubbers al eerder vraagtekens bij de hypotheekrente-aftrek.

DE VERMOGENS van de pensioenfondsen staan al langer ter discussie. Het vorige kabinet kwam met het wetsvoorstel 'brede herwaardering' waarin onder andere de overreserves van de fondsen worden belast. Het debat over deze uiterst complexe zaak waar ontzettend veel consequenties aan vastzitten voor zowel pensioenverstrekkers als pensioenontvangers is nog volop aan de gang. Daarom kan de premier zich beter eerst concentreren op de 17 miljard gulden die direct te maken hebben met de tussenbalans. Aan deze saneringsoperatie is zo zeer behoefte dat een vertroebeling van het beeld op dit moment met actuariele onzekerheden slechts een sanering belemmert.

    • Joeri Afanasjev