De wormenemmer

Discarding the Throwaway Society. Worldwatch Paper 101, jan. 1991. 45 pag, U. S. $ 4, -. ISBN 1 878071 02 5.

Uitgave van Worldwatch Institute, 1776 Massachusetts Avenue, Washington D. C. 20036, USA.

Nog altijd is in de Verenigde Staten de Algemene Mijnbouwwet uit 1872 van kracht. Die schrijft voor dat eenieder die goud, zilver of andere metalen in de bodem aantreft op openbaar terrein, het recht heeft om deze grond te kopen voor 12 dollar per hectare of minder. Voor de gedolven mineralen hoeft geen enkele vergoeding aan de overheid te worden betaald.

Zo werd in 1988 in de VS voor vier miljard dollar aan goud, zilver, lood, ijzer en koper gewonnen uit voormalige federale gronden. De schatkist heeft daar geen cent van gezien.

Van de bosbouw trouwens ook niet. In 1989 werd het hout uit de Amerikaanse staatsbossen tegen zulke lage prijzen aan het bedrijfsleven verkocht, dat de houtkap in 102 van de 120 nationale bossen niet eens kostendekkend was. Overheidssubsidies werken verspilling van grondstoffen, met alle bijbehorende milieurampen, in de hand en frustreren het kringloopgebruik. Verhoging van de grondstoffenprijzen is dan ook een onmisbare eerste stap om doelmatig gebruik te bevorderen en verspilling tegen te gaan. Dat is de boodschap van het net verschenen boekje 'Weg met de Wegwerpmaatschappij', een uitgave van het Worldwatch Instituut.

Hierin valt te lezen, dat de mijnbouwindustrie - die vaak een ramp voor haar omgeving is - forse belastingvoordelen ontvangt. Ter compensatie van het feit dat de grondstofvoorraden op den duur worden uitgeput, geldt een belastingvrijstelling van 7 tot 22 procent van het bruto jaarinkomen. Andere bedrijven, die dezelfde produkten maken met kringloopgrondstoffen en daardoor veel schoner kunnen werken, ontvangen echter geen cent subsidie.

Wat het Worldwatch Institute niet opmerkt is dat het weinig uitmaakt of de mijnbouw in particuliere handen of staateigendom is. Volgens de Nederlandse mijnbouwwet zijn de bodemschatten staatseigendom. Het gevolg is dat de staat er belang bij heeft dat het aardgas zo snel mogelijk wordt opgestookt om de schatkist te spekken. Maar dit terzijde.

Kortzichtigheid is troef, zegt het Worldwatch Instituut. Onze economie zit zo in elkaar, dat we het ons niet kunnen permitteren om voor onze spullen te zorgen. Arbeid is kostbaar, tijd is kostbaar, geld is kostbaar, maar materialen zoals hout, mineralen, glas en plastic zijn in onze wereld zo goedkoop, dat we ons daar onmogelijk druk om kunnen maken.

Steeds meer autoriteiten tobben met de vraag waar ze de groeiende afvalberg moeten laten. Toch dringt het nog maar nauwelijks door, dat het afvalprobleem een symptoom is van een veel verdergaande ontwrichting van de wereldeconomie, waarin grondstoffen systematisch te laag geprijsd zijn en verspilling wordt beloond. Als antwoord op de groeiende afvalstroom worden nieuwe, grotere verbrandingsovens gebouwd, maar dat verandert niets aan het feit dat de afvalstroom steeds sneller aanzwelt.

Verspilling van grondstoffen is geen nieuw thema. Al in de jaren zeventig werd er tegen geprotesteerd, toendertijd met als voornaamste argument dat de voorraden niet onuitputtelijk zijn. Anno nu richt de bezorgdheid zich vooral op de ravage waarmee de winning van veel grondstoffen gepaard gaat, bijvoorbeeld in bos- en mijnbouw. En lang voor de olievoorraden zijn uitgeput doet het broeikaseffect ons de das om, zegt het Worldwatch Instituut.

Daarom moeten archaische wetten, die mijnbouw en bosbouw aanmoedigen, worden veranderd. Grondstoffen moeten zwaarder worden belast om verspilling tegen te gaan en hergebruik te bevorderen. Wegwerpverpakking moet drastisch worden teruggedrongen, de prijs van vuilnis ophalen moet fors omhoog om de afvalstroom in te dammen. En tenslotte moeten er handige, compacte systemen komen waarin de consument zijn huisvuil gemakkelijk gescheiden kan inleveren voor hergebruik.

Het Worldwatch Instituut, een onafhankelijk non-profit onderzoeksinstituut dat zijn inkomsten grotendeels verwerft uit de verkoop van eigen publicaties, levert nooit half werk, alleen gaat het mank aan die typisch Amerikaanse kijk op de wereld. Zo ook dit boekje. Oerdegelijk, daar niet van, maar de manier waarop hier het glazen bierflesje-met-statiegeld als ei-van-Columbus wordt gelanceerd, wekt bij de Nederlandse lezer een mengeling van vertedering en ergernis, net zoals de juichende ontdekking dat er een stad in Duitsland is die al het groene afval inzamelt en tot compost verwerkt!

Een nieuwe rage in de VS, ook voor flatbewoners, is de wormenemmer, die in een hoekje van de keuken komt te staan. Een speciaal soort regenwormen zorgt ervoor dat Uw keukenafval straks geruisloos en zonder vieze luchtjes onder tafel wordt omgezet in mooie zwarte aarde.