VS schieten met Patriot op eigen toestellen

DIYARBAKIR, 23 jan. - Vanaf de basis Incirlik in Turkije is gistermiddag om ongeveer een uur plaatselijke tijd een Patriot-raket afgevuurd toen een formatie Amerikaanse vliegtuigen de landing op de basis had ingezet.

Volgens een woordvoerder van de Amerikaanse strijdkrachten op de basis is de raket in de lucht ontploft. De vliegtuigen moesten uitwijkende manoeuvres uitvoeren om niet geraakt te worden. Naar een oorzaak van de lancering stelt de Amerikaanse luchtmacht een onderzoek in.

De woordvoerder van de Amerikaanse troepen in Incirlik houdt het erop dat de raket is afgeschoten van “een basis in Turkije”. De Amerikaanse operaties vanuit dit land liggen politiek zo gevoelig dat ook de Amerikanen zich hebben aangepast aan de Turkse terughoudendheid als het gaat om het verstrekken van inlichtingen over militaire aangelegenheden.

Hoewel het Patriot-systeem technisch gezien volautomatisch kan werken, gebeurt dat in de praktijk bijna nooit, is de ervaring van kapitein J. a Campo. Hij zit dagelijks achter een radarscherm van de Nederlandse Patriots die op de NAVO-basis in het Oostturkse Diyarbakir zijn gestationeerd. Dat het systeem zo maar op eigen houtje een raket afvuurt, acht hij uitgesloten. De operator bepaalt altijd of hij het vliegtuig engaget (aanwijst als doel). De grenzen daarvoor zijn tevoren vastgesteld. In de computerprogrammatuur zitten namelijk allerlei veiligheidscontroles ingebouwd die onder meer moeten voorkomen dat een operator per ongeluk een eigen vliegtuig uit de lucht haalt. Zo onderzoekt het systeem bijvoorbeeld of vliegtuigen die zich binnen het bereik van de radar bevinden een gecodeerd signaal uitzenden dat deze kan identificeren als niet-vijandig. Bovendien is het systeem niet in de hoogste alarmfase als er geen vijandelijke activiteiten zijn gesignaleerd.

Dat verandert wanneer er een Iraakse Scud aankomt. Bij een vliegtuig heeft de operator maar enkele seconden om te reageren, aldus kapitein a Campo. Maar bij een raket is die tijd nog korter. Daarom schiet het systeem bij nadering van een object met de kenmerken van een Scud zoals vlieghoogte, snelheid en baan, automatisch. De operator kan echter te allen tijde ingrijpen en de beslissing van het computersysteem tenietdoen. Een eenmaal afgevuurde raket kan dus nog tijdens de vlucht van koers worden veranderd of worden opgeblazen. Als een Patriot-raket zijn doel mist, blaast hij automatisch zichzelf op zodat er geen blindgangers achterblijven.

Het lanceren van een Patriot die vervolgens in de lucht ontploft, kan grofweg drie oorzaken hebben, aldus a Campo: een fout van de operator, een systeemfout of het herroepen van een tactische beslissing. Op basis van de gisteravond beschikbare informatie durfde hij daarover geen verdergaande uitspraak te doen. Daarvoor moet eerst onderzoek worden verricht.

Een voorlopige Amerikaanse verklaring van later op de avond lijkt in overeenstemming met wat kapitein a Campo zegt. Tijdens een routine-controle van het systeem was de radar van een van de Patriot-batterijen per ongeluk op volautomatisch gezet. Toen een van de vliegtuigen voor de landing per ongeluk een hete fakkel om hitte-zoekende raketten te misleiden afschoot, reageerde het Patriot-systeem onmiddelijk en vuurde een raket af. De Patriot wist het object echter niet te onderscheppen en de raket ontplofte in de lucht. Verder onderzoek zal moeten uitwijzen of de operator heeft ingegrepen om een ongeluk te voorkomen. Volgens ooggetuigen viel de fakkel zonder schade aan te richten op een halve kilometer van de bebouwde kom neer.