Nette mensen

Misschien verdenkt u de fiscus er van op uw geld uit te zijn, maar u moet uw eigen belastingadviseur ook goed in de gaten houden.

Dat beeld volgt uit een 'praktijkproef' van de Consumentenbond. In het januari-nummer van de Consumentengeld-gids kunt u de lotgevallen lezen van mensen die vorig jaar hulp zochten bij het invullen van hun aangiftebiljet. Het nieuwe biljet valt over een paar weken in de brievenbus. “1990 Was het eerste jaar van de belastingvereenvoudiging, en dat zal dus wel even puzzelen worden”, zo merkt de Consumentenbond droog op. De belasting-almanakken die daarbij de nodige hulp moeten bieden, worden al uitbundig aangeprezen. De prijs van de belastinggidsen is duidelijk genoeg; hun kwaliteit hangt daarmee rechtstreeks samen. Voor de belastingadviseurs van vlees en bloed is de situatie compleet anders. Prijs en kwaliteit verschillen van adviseur tot adviseur en vertonen nauwelijks onderling verband, zo toont de Consumentenbond aan. Slechts een twaalftal belastingbetalers deed aan het onderzoek mee. Hoe bescheiden ook, het is de eerste poging om inzicht te krijgen in deze tak van dienstverlening.

Het blijken keurige mensen te zijn die zich met het belastingvak bezighouden. Alle proefpersonen gaven hoog op van de voorkomende, vaak zeer correcte wijze waarop zij werden bejegend. Of het nu belastingambtenaren, fiscale studenten of duur betaalde juristen betrof - allemaal waren het nette mensen. Dat ze met het zelfde gemak soms rijkelijk overdreven declaraties weten te produceren, is een ander verhaal. Vervelend is het ook dat men de dure en gastvrije adviseur als er acute problemen met de fiscus ontstaan, soms alleen na lang aandringen te spreken kan krijgen.

Gratis adviseurs als rechtswinkels en vakbonden komen vrij gunstig uit het onderzoek te voorschijn. Ook de belastingdienst zelf behoort tot de aanraders van de Consumentenbond. De ambtenaren tonen een minimale creativiteit bij het vinden van aftrekposten en het geven van tips. Sterker nog, een belastingambtenaar blijkt al gauw een paar honderd gulden aan aftrekposten over het hoofd te zien.

Dat belastingambtenaren op hetzelfde moment optreden als hulpverlener en als kritisch beoordeler van de opgevoerde aftrekposten, noemt de bond 'een beetje vreemd'. Maar dat milde oordeel is dan ook het enige kritische geluid dat is overgebleven van de felle strijd die tal van belangenorganisaties van belastingbetalers jarenlang hebben gevoerd tegen de rechtshulp door belastingambtenaren. Vooral de rechtswinkels hebben er steeds voor gepleit dat er onafhankelijke rechtshulp komt in fiscale zaken; bij voorbeeld bij de bureaus voor rechtshulp. Die zorgen op andere gebieden immers ook voor kosteloze rechtshulp voor onvermogenden. Het belang van de consument ligt zonder twijfel bij dergelijke onafhankelijke hulp. Als de Consumentenbond geruisloos is gezwicht voor het argument dat onafhankelijke hulp voor de overheid wat duur wordt, wie behartigt dan nog de belangen van de fiscale consument? Hoezeer de fiscus als hulpverlener een Januskop heeft, blijkt al op het moment dat er een simpel verschil van inzicht met de belastingdienst ontstaat. Op dat moment verandert de meedenkende, hulpverlenende ambtenaar in een onverbloemde behartiger van het overheidsbelang. Het wemelt van de voorbeelden waaruit blijkt dat hij dan niet altijd het rechte midden weet te houden.

De toetssteen voor het werk van de adviseur vindt de Consumentenbond in de 'officiele aanslag' die de inspecteur oplegt. Dat is wat naief. Dit standpunt houdt namelijk geen rekening met de problemen die de zich midden in een reorganisatie bevindende belastingdienst heeft. Lang niet elke aangifte wordt nog kritisch bekeken. Een netjes ingevuld aangiftebiljet maakt een redelijke kans te belanden op de stapel formulieren waarvan de fiscus klakkeloos het eindbedrag overneemt. Dat leidt er toe dat degene die durft te knoeien, op de korte termijn het voordeligst uit kan zijn.

Ook van een apert onjuiste aangifte kan het bedrag van de aanslag gelijk zijn aan het bedrag van de aangifte. Niettemin bestaat een kans dat de fout in een volgend jaar toch aan het licht komt. Dat zal vaak een nabetaling met boete tot gevolg hebben. Zonder dat de Consumentenbond daaraan zelf conclusies verbindt, blijkt uit haar onderzoek hoe weinig alert de fiscus op fouten is. Een enkeling profiteerde van al te fantasierijk opgevoerde aftrekposten, terwijl een ander 1.200 gulden voordeel had van een rekenfout die de inspectie niet had opgemerkt.

Minstens zo verontrustend is het dat uit het vergelijkend onderzoek van de Consumentenbond blijkt hoe gemakkelijk ook de belastingadviseurs zich slordigheden veroorloofden. Slordigheden waarvan hun clienten de dupe werden. Bij adviseurs die lid zijn van de Orde of de Federatie van Belastingadviseurs (twee beroepsorganisaties) blijkt die kans het kleinst, maar ook bij deze adviseurs komen slordigheden voor. De conclusie van het Consumentenbond-onderzoek is eigenlijk wat bizar. Wie naar een belastingadviseur gaat, doet er goed aan eerst zelf een goede belasting-almanak (bij voorbeeld van Elsevier of Kluwer) te bestuderen.