Chaos in Moskou na geldhervorming

MOSKOU, 23 JAN. Een plotseling aangekondigde geldhervorming heeft vanmogen in Moskou geleid tot chaos.

Burgers hebben afgelopen nacht bij banken de wacht gehouden. Bij sommige filialen van de Sovjet-spaarbank kwam het vandaag zelfs tot vechtpartijen waarbij personeel zich moest verdedigen tegen nerveuze en woedende burgers. Cooperatieve bedrijven maakten zich onmiddellijk schuldig aan prijsopdrijving.

De geldhervorming werd gisteravond even na negen uur aangekondigd via het televisiejournaal. Per decreet had president Michail Gorbatsjov vastgesteld dat om 24.00 uur alle bankbiljetten van vijftig en honderd roebel ongeldig zouden worden. De burgers konden de komende dagen voor duizend roebel omwisselen in de kleinere coupures van 25 en tien roebel, die wel geldig blijven. Bovendien werd er in de presidentiele oekaze een limiet van 500 roebel gesteld op het maandelijkse bedrag dat gespaard mag worden. Het ministerie van financien zou de omwisseling, in samenwerking met de KGB en het ministerie van binnenlandse zaken, begeleiden, zo stelde het decreet vast.

De paniek afgelopen nacht en vanmorgen werd veroorzaakt door de vaagheid van de juridische formuleringen in het decreet en de toelichting die premier Valentin Pavlov later gaf. Daaruit bleek dat de burgers maar drie dagen de tijd krijgen om hun spaargeld om te wisselen in geldige bankbiljetten en werd bovendien duidelijk dat het de regering er om te doen is om speculatiewinsten via deze geldhervorming aan te pakken. Burgers die meer willen omruilen dan de toegestane duizend roebel moeten de herkomst van hun geld kunnen aantonen.

Volgens Pavlov zullen hierdoor vooral de zwarte handelaren - de hedendaagse OW'ers van de Sovjet-Unie - getroffen worden. Hij rekende voor de televisie voor dat zeven miljard roebel in grote coupures nu in het buitenland circuleert - met name in Zurich, Munchen en Wenen waar banken de Russische munt zouden omwisselen tegen de koers van 1 (dollar) op 20 (roebel) die op de zwarte markt van Moskou ook geldt - en dank zij het decreet op slag waardeloos waren geworden. Met name in Duitsland zouden de roebels sinds de eenwording zijn toegestroomd.

Maar de burgers hebben vooralsnog geen genoegen genomen met deze verklaring. Aanleiding voor het wantrouwen is dat de regering de afgelopen maanden herhaaldelijk heeft ontkend dat er een hele of gedeeltelijke geldhervorming in aantocht was. Dat waren slechts “geruchten” aldus Pavlov in de tijd dat hij nog minister van financien was. Gisteren publiceerde het officiele weekblad Pravitelstvenij Vestnik (de 'Regeringsbode') zelfs een over twee pagina's uitgespreid “ronde tafelgesprek” met economen en financiele specialisten die tot de conclusie kwamen dat een “geldhervorming gevaarlijk voor onze economie” zou zijn.

De vraag of er een geldhervorming a la het 'tientje van Lieftinck' nodig was, was de afgelopen maanden politiek-economisch van aard. De conservatieve economen, die merendeels verbonden zijn met het bureaucratische apparaat, pleitten voor een drastische sanering omdat zo de “schaduweconomie” zou kunnen worden aangepakt. De liberalen, die dit najaar steeds meer terrein verloren, waren daarvoor niet geporteerd omdat zij minder zwaar tillen aan het zwarte circuit. Volgens hen is de handel die nu buiten de officiele staatskanalen wordt bedreven in zekere zin eerlijke handel en moet een deel van wat 'mafia' genoemd wordt eigenlijk gezien worden als de aanzet tot een burgerlijke middenklasse. De geldhervorming die Gorbatsjov en Pavlov gisteren hebben aangekondigd houdt precies het midden tussen deze twee visies.

    • Hubert Smeets