Briefkaart uit Collioure; Musee vivant

“Het moet begonnen zijn omstreeks 1925”, zegt Jo Pous (63), eigenaar van de Hostellerie des Templiers in het Zuidfranse Collioure.

Hij denkt even na. “Ja, 1925 ongeveer. Het was een idee van de schilder Survage, een Rus geloof ik, die later een beroemd kubist is geworden, maar in die tijd nog een onbeduidend kunstenaartje was. Mijn vader, Rene Pous, werkte overdag bij het elektriciteitsbedrijf en dreef 's avonds met mijn moeder dit cafe. Toen hij Survage hielp bij de inrichting van zijn appartement, betaalde deze met een kunstwerk. Zo is het begonnen, ja.”

Jo Pous - Jojo voor intimi - is behalve eigenaar van een hotel-cafe-restaurant ook conservator van zijn eigen 'museum': het schilderij van Survage vormde de aanzet tot een kunstcollectie die nu zo'n tweeduizend werken telt en waarvan het overgrote deel in de hostellerie hangt.

Survage had het de oude Pous destijds al voorspeld: als je die spiegels en reclameborden nou weghaalt uit het cafe dan krijg je van mij een paar schilderijen om op te hangen. Je zult zien wat dat oplevert. Survage kreeg gelijk. Al gauw ontving Rene Pous als dank voor bewezen diensten ook schilderijen van andere kunstenaars. Want schilders waren er in de jaren '20 en '30 genoeg in Collioure, dat vanwege zijn pittoreske ligging aan de Middellandse Zee, aan de voet van de Pyreneeen, kunstenaars aantrok uit binnen- en buitenland.

Matisse was een van de eerste schilders die zich hier vestigde, vertelt Jo Pous. En niet zonder trots: “Weet u dat het fauvisme in Collioure is ontstaan? Hier heeft Matisse het gebruik van kleuren herontdekt.” Miro, Picasso en Dali - Catalanen van net over de grens - volgden, met in hun kielzog minder bekende schilders. 's Middags dronken ze een glaasje Banyuls, de plaatselijke port, in het cafe van Rene Pous en 's avonds zaten ze vaak bij het gezin Pous aan tafel, of sliepen er.

Door de vriendschap tussen de kunstenaars en Rene Pous groeide de collectie gestaag en anno 1990 is de hostellerie te klein om de gehele verzameling te bergen. Geen stukje muur is onbedekt. De gangen, het trappenhuis, de kamers, overal hangen kostbare en minder kostbare kunstwerken: portretten van de familie Pous, interieurs van het etablissement en veel 'gezichten op Collioure', met de baai, het daar bovenuit torenende chateau en de in zee gelegen kerk annex vuurtoren. Vaak getuigt een krabbel op het doek van 's kunstenaars dankbaarheid aan de familie Pous: en souvenir de notre amitie, merci; A Rene et Pauline, avec mes remerciements.

Tegenover de bar een foto van Rene Pous met Picasso, wat stijfjes poserend in het cafe. Onder de foto een tekeningetje van een typisch Picasso-beest en wat vriendelijke woorden van Pablo aan Pous.

Jo Pous, enig eigenaar van de hostellerie sinds zijn vader twee jaar geleden overleed, is het overzicht over de collectie in de loop der jaren een beetje kwijtgeraakt. “Van negentig procent van de schilderijen weet ik wie de schilder is, maar de rest... Ja, er hangen ook wel Nederlanders tussen, maar vraag me niet hoe ze heten.” Heel soms koopt Pous een schilderij, maar de meeste krijgt hij nog steeds. Als voorbeeld van recent verworven werk wijst hij op een portret in een hoek van het cafe, waarop een glimlachende 'monsieur Jojo' staat afgebeeld als een soort heilige, omgeven door een aureool van giftige kleurtjes.

Rampen zijn het 'musee vivant' van Jo Pous niet bespaard gebleven. In 1971 gingen dertig kunstwerken verloren toen een zware storm de hostellerie tot aan het plafond onder water zette. En een jaar of tien geleden is Pous schilderijen kwijtgeraakt door diefstal. Er zijn toen in elk geval een Survage en een Picasso verdwenen. Maar precies weet Pous het niet, dat houdt hij niet zo bij. Van Dali, Picasso en Matisse heeft hij nu alleen nog wat tekeningen en gravures. Hij heeft na de inbraak wel een alarmsysteem laten aanleggen, en een hek. Maar verzekerd zijn de kunstwerken niet en van de waarde van zijn verzameling heeft Pous geen flauw idee. “Weet u wel wat dat kost, al die doeken laten taxeren? Van dat geld kan ik een mooi schilderij kopen!”

    • Friederike de Raat