Strafmaatregel EG na bloedvergieten in Riga

DEN HAAG, 22 jan. - Het militaire optreden van Sovjet-commando's in Letland is gisteren vrijwel overal in de wereld scherp veroordeeld; de EG heeft gisteren besloten technische hulp aan de Sovjet-Unie voorlopig op te schorten.

Een grote meerderheid van de Tweede Kamer staat achter die maatregel van de EG. Humanitaire en voedselhulp moeten wel doorgang vinden. Buitenlandse Zaken acht opschorting van hulpverlening op dit moment overigens nog te vroeg. De fracties van CDA, VVD, PvdA, en Groen Links zijn verder van mening dat Nederland krachtig moet protesteren tegen het geweld in Letland en Litouwen. “De oorlog in de Golf mag onze aandacht voor de gebeurtenissen in de Baltische staten niet afleiden”, aldus de fractiewoordvoerder van de PvdA.

De VVD verlangt van minister Van den Broek een brief waarin hij reageert op de recente gebeurtenissen en inzicht geeft over het overleg dat binnen de EG wordt gevoerd. Groen Links heeft om een mondeling overleg met minister Van den Broek gevraagd. In die vergadering moet volgens Groen Links duidelijk worden welke stappen de Nederlandse regering wil nemen. Kamerleden willen ook van Van den Broek weten of het zin heeft om een EG-missie onder leiding van de Luxemburgse voorzitter Poos naar Moskou te sturen om de situatie van de rechten van de mens in de Baltische staten aan de orde te stellen.

De Europese Commissie besloot gisteren naar aanleiding van de incidenten in Litouwen en Letland de toegezegde hulp van ruim twee miljard gulden aan de Sovjet-Unie op te schorten. Dit zei Europees commissaris Frans Andriessen gisteravond na afloop van een vergadering van het Europese parlement in Straatsburg over de hulp van de Europese Gemeenschap aan de Sovjet-Unie.

Pag. 7: .

EG schort hulp op uit protest tegen optreden commando's in Riga

Andriessen wilde de Sovjet-Unie voorlopig alleen voor 575 miljoen gulden humanitaire hulp doen toekomen, maar dat heeft het Europese Parlement vanmiddag tegengehouden door het voorstel niet in behandeling te nemen. De invulling van 1150 miljoen gulden aan kredietfaciliteiten en de besteding van 920 miljoen gulden aan technische hulp (ten behoeve van privatisering, energievoorziening, landbouwprojecten en infrastructuur) wordt stopgezet. Er valt, aldus Andriessen, over hervatting van deze hulp te praten als “er ruimte komt voor ontwikkelingen in de Baltische landen die de mensen daar willen.”

Na het optreden van het Sovjet-leger in Litouwen anderhalve week geleden waarschuwde de Europese Commissie dat de hulp gevaar liep als Moskou zijn koers jegens de naar onafhankelijkheid strevende deelrepublieken niet zou bijstellen. Het ingrijpen in Letland afgelopen weekeinde noemde Andriessen “buitengewoon verontrustend”. De Commissie acht nu het moment gekomen “een krachtig politiek signaal, een daad” te stellen, aldus Andriessen.

Behalve opschorting van de hulp heeft de Europese Commissie de voor aanstaande donderdag geplande bijeenkomst van de zogenoemde gemengde commissie geannuleerd. In deze gemengde commissie werken vertegenwoordigers van de Gemeenschap en de Sovjet-Unie samenwerkingsovereenkomsten uit.

Van de grote fracties in het Europees parlement spraken de socialisten zich uit tegen “drastische sancties” van de Gemeenschap tegen de Sovjet-Unie. Daarentegen bepleitten de christen-democraten opschorting van de hulp omdat “de rechten van de Baltische volkeren met voeten worden getreden”. Ook de liberalen willen de hulp blokkeren, totdat “duidelijk is dat de Sovjet-Unie de mensenrechten respecteert”. Tot zover onze redacteur.

In Brussel zei gisteren een NAVO-woordvoerder dat de bondgenoten “een reeks” opties bestuderen waarmee kan worden gereageerd op de actie van de speciale troepen van het Sovjet-ministerie van binnenlandse zaken in Letland. Hij gaf geen nadere details. Een andere woordvoerder zei dat het incident in Riga in Brussel tot bezorgdheid heeft geleid en dat verdere incidenten “negatieve consequenties” zullen hebben voor “de politieke situatie in Europa als geheel en voor de betrekkingen met de Sovjet-Unie”.

Een van de mogelijke maatregelen van het bondgenootschap zou kunnen bestaan uit de intrekking van de uitnodiging aan Sovjet-leider Gorbatsjov voor een bezoek aan het NAVO-hoofdkwartier in Brussel.

De Amerikaanse ambassadeur bij de NAVO, William Taft, verweet gisteren de Sovjet-Unie incidenten zoals in Riga aan te stichten en vervolgens alle verantwoordelijkheid van de hand te wijzen. Hij zei verder dat Moskou elke dialoog over de Baltische problemen in internationaal verband heeft geblokkeerd.

De Amerikaanse president Bush deed gisteren een beroep op de Sovjet-leiding geen geweld te gebruiken in de Baltische landen. Bush zei tegen journalisten “in toenemende mate bezorgd” te zijn over de ontwikkelingen in de Sovjet-Unie”. In een eerder stadium heeft Washington gedreigd het topgesprek tussen Bush en Gorbatsjov in februari op te schorten; volgens de woordvoerder van het Witte Huis, Marlin Fitzwater, zijn in dat opzicht geen nieuwe standpunten ingenomen.

In de Senaat is de afgelopen dagen naar aanleiding van het gebruik van geweld in Litouwen en Letland gepleit voor concrete actie tegen de Sovjet-Unie, zoals het afbreken van technische samenwerkingsprogramma's, het afbreken van kredietlijnen en het intrekken van elke steun aan de pogingen van de Sovjet-Unie, lid te worden van internationale financiele organisaties.

In de meeste landen in West en Oost is het Sovjet-geweld tegen de Baltische landen scherp veroordeeld. In Bonn werd in een regeringsverklaring gesteld dat het optreden van de 'zwarte baretten' een schending betekent van de Europese orde, die na de Koude oorlog is ontstaan. Het internationale ongenoegen strekt zich ook uit tot landen die formeel nog altijd de militaire bondgenoten van de Sovjet-Unie zijn, Polen, Tsjechoslowakije, Hongarije, Roemenie en Bulgarije. In Noorwegen heeft het Nobelcomite gewaarschuwd dat als Gorbatsjov op korte termijn naar Oslo komt om zijn Nobelprijs voor de Vrede in ontvangst te nemen - in Moskou is gezegd dat hij dat van plan is - hij rekening moet houden met omvangrijke betogingen tegen het optreden van de Sovjet-militairen in Letland en Litouwen.

De ministers van buitenlandse zaken van Polen, Hongarije en Tsjehcoslowakije hebben gisteren gewaarschuwd dat het optreden tegen de Balten de stabiliteit in Centraal-Europa in gevaar kan brengen; de drie ministers, die in Boedapest bijeen zijn om zich te beraden over de toekomst van het Warschaupact, betuigden hun steun aan de drie democratisch gekozen parlementen en regeringen in Estland, Letland en Litouwen.

Tevens vroegen ze de regeringen van de andere lidstaten van het Warschaupact - de Sovjet-Unie, Roemenie en Bulgarije - om zich uit te spreken over een datum voor de volgende - waarschijnlijk tevens de laatste - top van het pact. (Reuter, UPI, AP)