Pax Americana

LANGZAMERHAND ontwikkelt de Golfoorlog zich tot wat een oorlog gewoonlijk is: een bloedige chaos waarop de oorlogvoerende mens slechts een zeer beperkte greep heeft.

Zelfs succes kan averechts werken. De overwinning van de US 7th Cavalry op 15 november 1965 in de Ia Drang vallei in het centrale bergland van Zuid-Vietnam deed bij de Amerikaanse strategen de overtuiging postvatten dat 'search and destroy' naar de eindzege zou leiden. Niets is minder waar gebleken. Tien jaar later was geheel Vietnam vast in communistische handen.

In de oorlog tegen Irak worden evenals in 1965 in Vietnam het puikje van de Amerikaanse technologie en een uitgekiende tactiek tegen de vijand ingezet. Irak mag niet de kans krijgen om, zoals in het begin en in de slotfase van zijn oorlog met Iran, de spelregels op het slagveld te dicteren. Vandaar dat de slag om Koeweit van de eerste uren af in het teken staat van de ontmanteling van het regime van Saddam Hussein en van de bevelsstructuur van de Iraakse strijdkrachten. Als de landoorlog in en rondom Koeweit begint, zou zij niet meer moeten zijn dan een operatie waarbij de restanten van Saddams leger worden bijeengeveegd. In hoeverre de luchtoorlog dit resultaat zal opleveren, zal pas blijken als de grondstrijdkrachten in beweging komen. Het valt op dat de geallieerde generaals alvast de gedurende de eerste oorlogsdagen aan Irak toegebrachte schade nogal beperkt noemen.

DE OPZET VAN de operaties maakt een onderbreking, een bestand waarin kan worden onderhandeld, praktisch onmogelijk. Regeringen zoals de Marokkaanse die hiertoe hebben opgeroepen moet dit duidelijk zijn. President Bush is van verschillende kanten verweten dat hij weliswaar op een oorlog heeft aangestuurd, maar zich geen beeld heeft gevormd van de toestand waarin die oorlog zou moeten uitmonden. Uit de gevolgde strategie en uit de rede die de president woensdagavond uitsprak kan worden afgeleid dat dit verwijt geen grond heeft. De Amerikaanse regering is uit op een ordening in het Midden-Oosten die voor de afzienbare toekomst escapades als die van Saddam Hussein in Iran en Koeweit en tegenover Israel en Saoedi-Arabie moet voorkomen.

Of er voor de persoon van de Iraakse president nog plaats zal zijn, is steeds meer de vraag. De hardnekkigheid waarmee Saddam zijn wanhoopsoffensief tegen Israel, krijgsgevangen piloten en Koeweitse oliebronnen voert, plaatst hem in een bijkans onhoudbare positie. Na alles wat er is gebeurd kan de man nauwelijks nog functioneren als een onderhandelingspartner, als een politicus met wie de lijnen voor het Irak van na de oorlog kunnen worden uitgezet. Saddam moet dat zelf begrijpen en zijn tegenstand zal in toenemende mate furieuze trekken krijgen.

ALS DE Amerikanen in hun strategische opzet slagen, met meer of met minder moeite, zal een Pax Americana voor het Midden-Oosten onvermijdelijk zijn. Of die zich zal voltrekken door middel van een langdurige Amerikaanse militaire aanwezigheid in de Golf dan wel door het 'aanstellen' van enkele landen die de orde moeten handhaven dan wel door een combinatie van beide is nu nog niet te voorzien. Van die Pax Americana zijn al enkele contouren zichtbaar. De erkenning van de Syrische factor in Libanon behoort daartoe - in ruil waarvoor Damascus zich bij het geallieerde front heeft aangesloten.

Ook de regelrechte protectie die Israel sinds het afgelopen weekeinde wordt geboden, is er onderdeel van. Daarmee heeft Washington aan zijn Arabische bondgenoten duidelijk gemaakt dat de ondergrens van de Amerikaanse politiek ten opzichte van Israel onveranderlijk is. Maar er zal een prijs worden bedongen. Met Saddam Hussein uitgeschakeld en de PLO gemarginaliseerd zal Israel in de bezette gebieden over de brug dienen te komen. Een enigszins duurzame ordening in het Midden-Oosten is ondenkbaar als de Palestijnen opnieuw met een kluitje in het riet worden gestuurd. Voorwaarde is dat aan de Israelische veiligheidsbehoefte zal en kan worden voldaan.

ZO BEZIEN nemen de Amerikanen zware lasten op de schouders. Niet alleen zullen zij de integriteit van Irak tegenover zijn buren willen handhaven en ook een implosie daar willen voorkomen, zij zullen zowel de Palestijnse als de Israelische rechten moeten helpen verzekeren. De aanwezigheid van een relatief versterkt Syrie en Saoedi-Arabie in de regio zal dit niet vereenvoudigen. De mogelijkheid van een Pax Americana op afstand die ter plekke wordt gegarandeerd door Amerika's geallieerden wordt per definitie door de Israelische factor gecompliceerd. Washingtons laatste en zwaarbewapende 'agent' in de regio was de sjah. Deze onderhield praktische betrekkingen met de joodse staat. Maar het Perzisch bondgenootschap schreeuwt om verschillende redenen niet om herhaling.

WAAR KOMT Europa in beeld? Door de relatieve afwezigheid van Europa als zodanig van het begin van Iraks agressie af, zal het hooguit een aanvullende rol kunnen vervullen. Te denken valt aan financiele en economische hulpverlening bij de wederopbouw van de regio, een programma dat naast de steun aan Oost-Europa een extra wissel zal trekken op het Europese vermogen. Bijzondere aandacht zou kunnen en moeten worden gegeven aan Turkije, een land dat als enige in de regio een echte bondgenoot kan worden genoemd en dat al zware offers heeft gebracht bij de boycot tegen Irak. In de Pax Americana zal er geen ruimte zijn voor territoriale compensaties. Het ziet er daarom naar uit dat de genoegdoening voor Ankara vooral van Europese kant zal moeten komen.