Nan Goldin: 'Met mijn fototoestel toon ik affectie'

Foto's van de Amerikaanse Nan Goldin zijn het middelpunt van de tentoonstelling Erotic desire, die t-m 17-2 te zien is in vijf Rotterdamse galeries. Een gesprek.

ROTTERDAM, 22 jan. - Op het kastje naast haar hotelkamerbed ligt een fototoestel. Van de kamer heeft ze juist een paar foto's gemaakt. Nan Goldin houdt sinds haar achttiende, uit angst om iets te vergeten, een visueel dagboek bij. Zij fotografeert haar leven en dat van haar vrienden in de New Yorkse wijk Lower East Side. Kathe neemt een bad, Bobby masturbeert, Suzanne huilt, Mark tatoeeert Mark, Warren en Jerry vechten een robbertje en Nan toont in een zelfportret haar dichtgetimmerde ogen. De wereld van Nan Goldin leunt tegen de zelfkant van de maatschappij. En of je je in dat genotzuchtig wereldje van drank, drugs en - vooral - seks herkent of niet, van Goldins foto's gaat zoveel kracht uit dat je, zoals Rudy Kousbroek in het CS van 18 januari vaststelde, er onmiddellijk door wordt aangeraakt.

Van haar foto's maakte Goldin begin jaren tachtig een diavertoning, die op een verjaardagsfeestje van de musicus Frank Zappa zijn premiere beleefde. De uitnodigingen van musea en fotofestivals in binnen- en buitenland volgden snel. De diashow, die voor iedere presentatie werd bijgewerkt, leidde in 1986 tot het boek The Ballad of Sexual Dependency. De Village Voice omschreef het als “een seksuele taxonomie voor de jaren tachtig”. Die laatste karakterisering bleek kort na de publicatie al te waar; acht hoofdpersonen uit het boek overleden aan AIDS. “Onze verheerlijking van de zelfdestructie nam af. Wij speelden niet langer met de dood, zij was onder ons”, aldus de fotografe die zelf twee jaar geleden voor haar drugsgebruik vijf maanden in een ontwenningskliniek verbleef. Haar werk veranderde met haar nieuwe levensstijl van karakter. Leken haar vroegere foto's nog het meest op de verlaten schilderijen van Edward Hopper, het nieuwe werk is blijer en esthetischer en - volgens de fotografe - meer geinspireerd door de schilderkunst van de Renaissance.

Vorig jaar stelde Nan Goldin een tentoonstelling over AIDS samen die door overheidscensuur werd getroffen en werd haar een toegezegde subsidie onthouden, omdat zij weigerde te verklaren zich te zullen onthouden van obsceniteit in haar werk. “Over mijn foto's is altijd ophef gemaakt; over wat je wel en niet mag laten zien heersen zulke bourgeois denkbeelden - seksualiteit hoort bij het leven en ik zie niet in waarom we daar schimmig over zouden moeten doen.”

Goldin zegt “geen ambitie” gehad te hebben om fotograaf te worden. “Ik fotografeer voor mijzelf en voor mijn vrienden, om mijn eigen geschiedenis vast te leggen en ontmoetingen opnieuw te beleven. Zo weet ik vaak pas wat ik van iemand moet denken, als ik hem of haar heb gefotografeerd. In een gesprek ben je zelf ook zo nadrukkelijk aanwezig.”

Is het fotograferen van vrienden lastiger geworden sinds u een bekend fotograaf bent?

“Nee, mijn vrienden hebben het altijd heerlijk gevonden dat ik hen fotografeer en de foto's voor tentoonstellingen gebruik. Fotograferen hoort net als praten, eten of vrijen tot mijn dagelijkse routine. Met mijn fototoestel toon ik mijn affectie.”

De vrouwen lijken in uw werk zoveel sterker dan de mannen?

“Mannen en vrouwen spreken een verschillende taal, alsof ze van verschillende planeten komen. Ze zijn vreemden voor elkaar, maar er is een intens verlangen in contact te treden. Zelfs in relaties die gedoemd zijn te mislukken, blijven mensen aan elkaar klitten. Over de vereniging van man en vrouw, de voortdurende strijd tussen autonomie en afhankelijkheid, gaat mijn boek. Ik wil seksualiteit niet mystificeren maar het juist zo oprecht mogelijk laten zien, dus inclusief de vuile lakens en de blauwe ogen.”

Is fotograferen zonder drugs anders?

“Scherpstellen gaat me nu beslist makkelijker af. Vroeger leefde ik uitsluitend 's nachts. Ik heb mij nooit gerealiseerd dat met 'fotograferen bij bestaand licht' werd gedoeld op zonlicht. Ik dacht altijd aan het licht dat in een bar of disco toevallig aanwezig was. Veel mensen waren bang dat mijn foto's zonder de drugs niet meer zo interessant zouden zijn en banaal zouden worden. Ik geloof dat ze ongelijk krijgen.”