'Letland onder bestuur Moskou'

MOSKOU, 22 jan. - President Gorbatsjov van de Sovjet-Unie wil het Letse parlement uitschakelen en de Baltische republiek direct vanuit Moskou besturen. Hij praat daar vandaag over met de Letse president Gorbunovs.

Volgens regeringswoordvoerder Arkadi Maslennikov is de schietpartij zondagavond in Riga, waarbij vijf mensen door speciale commando's werden gedood, aanleiding om 'presidentieel bestuur' uit te vaardigen. “De wetten van de Sovjet-Unie moeten in Letland geeerbiedigd worden, zo simpel ligt het”, aldus Maslennikov. Vanmiddag zijn president Anatoli Gorbunovs en premier Ivars Godmanis van Letland bij Gorbatsjov in het Kremlin ontboden om over de condities te onderhandelen.

Volgens Maslennikov zijn Gorbunovs en Godmanis niet meer tegen direct 'presidentieel bestuur', mits hun voorwaarden zouden worden ingewilligd. Centraal daarbij staat de eis dat Moskou de 'zwarte baretten' ontbindt. De Sovjet-regering op haar beurt wenst echter ook dat de eigen Letse politie wordt opgeheven. Als Gorbatsjov inderdaad tot 'presidentieel bestuur' besluit, zal de Letse Opperste Sovjet, die vorig jaar via vrije verkiezingen is gekozen, volgens Maslennikov nog slechts een “adviserende taak” hebben. Er bestaat geen wettelijke basis voor zo'n maatregel. Alleen in de grondwet wordt in algemene termen gewag gemaakt van presidentieel bestuur.

De eventuele beslissing van Gorbatsjov is voorbereid door een commissie van de Opperste Sovjet die de afgelopen dagen in Riga is geweest om met de verschillende partijen in het conflict te spreken. Voorzitter Anatoli Denisov weigerde gistermiddag bij terugkeer een oordeel te vellen over het optreden van de 'zwarte baretten' eergisteren, hoewel de commissie toen nog in Riga was.

Pag. 7: .

Gorbatsjov wil Letland vanuit Moskou regeren

Denisov legde er de nadruk op dat de “provocaties” van “verschillende kanten” zijn gekomen en dat de lokale “autoriteiten niet meer weten welke wetten ze moeten handhaven”. “De enige uitweg is uniforme wetgeving.” Denisov nam met name de Moskou-getrouwe Letse communistische partij en haar mantelorganisaties, waaronder het 'comite van nationale redding', in bescherming. “Elk comite is wettig”, zei Denisov over de groep die vorige week de macht opeiste.

In een voorzichtige openingsrede tot het parlement van Rusland heeft Boris Jeltsin gisteren het geweld in Riga veroordeeld. Volgens hem is Gorbatsjov op de weg terug naar een “totalitair model”. “We mogen het punt waarop geen weg terug meer is, niet laten passeren”, aldus Jeltsin. Maar, zo voegde hij er aan toe, in “deze kritieke situatie moeten alle mogelijkheden voor een dialoog met het centrum” worden benut.

De zitting van de Russische Opperste Sovjet is zeer belangrijk. Jeltsin is zo langzamerhand de enige alternatieve politicus uit het perestrojka-tijdperk. Maar in eigen huis is zijn steun minimaal. De resolutie die zijn presidium gisteren aan het parlement voorstelde, werd niet aanvaard maar terugverwezen naar de commissies. In de ontwerp-resolutie werd gevraagd om een commissie van onderzoek naar de “tragedie van Vilnius” die zich onder andere zou moeten buigen over de verantwoordelijkheid van de ministers van binnenlandse zaken en defensie, Pugo en Jazov. Bovendien sprak ze zich uit voor versterking van de soevereiniteit van de republieken.

De spoedzitting van het Russische parlement zal waarschijnlijk door de orthodoxe communisten onder grote druk worden gezet. Zij hebben een derde van de zetels in handen, evenveel als de fractie 'Democratisch Rusland'. Bovendien vertrouwen zij Gorbatsjov evenmin. Gisteren wilde de Letse kolonel Viktor Alksnis, lid van het Unie-parlement, de Russische Opperste Sovjet als buitenstaander zelfs toespreken. In de wandelgangen vertelde hij journalisten dat de 'comite's van nationale redding' in de Baltische landen afgelopen najaar met goedkeuring van Gorbatsjov zijn opgericht. Zo zou een “dubbele macht” geschapen kunnen worden, op grond waarvan het staatshoofd de macht naar zich toe zou kunnen trekken. Maar na de half-mislukte militaire interventie in Litouwen heeft Gorbatsjov volgens Alksnis afstand genomen van de comite's. De kolonel, een van de conservatieve militairen die minister Sjevardnadze tot aftreden heeft gedwongen, toonde zich daarover zeer verbolgen.