Een crime passionnel in koelen bloede

Voorstelling: Gebeurd in Turijn, van Marlies Heuer door Nationaal Fonds, gebaseerd op de roman Zo is het gebeurd van Natalia Ginzburg. Vertaling: J. H. Klinkert-Potters Vos. Spelers: Marlies Heuer, Tom Jansen en Dik Boutkan. Regieadviezen: Wanda Reisel. Gezien 21-1 Schouwburg, Rotterdam. Te zien t-m 24-1 aldaar. Tournee t-m 9-3.

De vrouw is met de man getrouwd omdat zij altijd wil weten waar hij is. Nu heeft hij een minnares. Ze durft de straat niet op omdat andere vrouwen haar zullen vragen waar haar echtgenoot is.

Waarom is de man met deze vrouw getrouwd? Niet uit medelijden, eerder uit een ver doorgevoerde drang tot zelfrechtvaardiging. Hij wil een dochter, zoals zijn minnares een zoon heeft.

Meer woorden zijn niet nodig om deze tragedie van Natalia Ginzburg te vangen, zoals ze die heeft beschreven in de korte roman Zo is het gebeurd, waarvan Marlies Heuer een toneelbewerking heeft gemaakt. Ginzburgs proza leent zich volmaakt voor het toneel, het is beeldend en tegelijk analyserend, het is helder en treurig en ook monter. Het stelt slechts een eis, die van de juiste en trefzekere dictie. Zoals een altviool moet het klinken, melancholie en energie in de juiste verhouding.

Een bed domineert de toneelvloer van Gebeurd in Turijn, en van dat bed trekt Marlies Heuer als de vrouw langzaam en doeltreffend het sprei, dan de lakens, het onderlaken, ten slotte de franje rond het bed. Kaal en verwijtend blijft het achter, als een beeld voor de groeiende kilte in de huwelijkse verhouding tussen de beide echtelieden. Het onberoerde bed is de metafoor van hun toegevroren harten. De stillevens van Modigliani aan het hoofdeinde verraden evenmin veel uiterlijk vuur.

Gebeurd in Turijn is een van de zeldzame voorstellingen waarvan het bijna onmogelijk is greep te krijgen op de speelstijl. Hardop dromen, hardop denken en handelen vervloeien voortdurend. Sprongen nemen de acteurs in tijd en ruimte. Tom Jansen verdwijnt achter de flinterdunne wand waartegen het bed staat, vlak voordat hij wegsprint toont hij de zaal zijn opengevouwen handpalmen ten teken van oneindige weerloosheid, en ineens is hij weer terug op het podium: een man die verstrikt is geraakt in de onrust en de leugenachtigheid van zijn leven. Elke zin die hij spreekt - en het zijn er helaas weinig - heeft resonans, warmte en diepte. Hij is de Tom Waits van het Nederlandse toneel, de man van 'a melancholy tear in your eyes'. Zo iemand gaat onderuit voor zo'n traan, en of hij zijn minnares nu wel of niet bemint en of hij nu wel of niet geeft om zijn vrouw, het hindert steeds minder. Hij is een man heen en weer geslingerd tussen levenslot en vrijheidsdrang; het is zijn melancholieke tragiek dat hij nooit zal kunnen kiezen.

In het granieten gezicht van Marlies Heuer is een glimlach uitgebeiteld. Wat haar ook overkomt, ze blijft soeverein en sereen glimlachen. Ze praat over de gruwelijkste eenzaamheid en twijfel als over de motregen op zondagochtend. Tegelijk registreert de toeschouwer elke emotie in haar ogen of in een trekje van haar mondhoek. Heel de voorstelling door zet ze een knoop vast aan de band van haar rok. Klein symbool, toch veelzeggend. Krijgt ze greep op haar leven? Het is niet te zeggen, luister maar eens. Ze vraagt hem voordat hij vertrekt: “Jullie gaan samen weg.” Hij vraagt: “Wie samen?” Dan richt ze het pistool naar omhoog: “Ik heb op zijn ogen geschoten.”

Nu weet ze voorgoed waar hij is. Dood. Ze heeft een eind gemaakt aan de tijd in haar leven dat ze in onzekerheid verkeerde. Ze heeft de minnares van haar man gewroken op zijn ogen. Moet de toeschouwer na dit meesterwerk van subtiele toneelkunst kiezen tussen man en vrouw? Hij zou voor beiden begrip willen hebben; de onmogelijkheid daarvan en het drama daarmee verbonden heeft een naam: Gebeurd in Turijn.

    • Kester Freriks