Somberste scenario misschien 't beste

NEW YORK - Voor alles bestaat in deze tijd een scenario, en dus ook - mag men aannemen - voor de publieke opinie. In de Vietnamese oorlog heeft het daaraan ontbroken, de televisiekijkers werden direct bedeeld met de bloedigste taferelen en dat zal zeker een factor zijn geweest bij het ontstaan van de oorlogsmoeheid die er de diepste oorzaak van is dat de Amerikanen er mee zijn opgehouden. Derhalve wordt in deze oorlog de informatie gedoseerd. In Vietnam stond, van geopolitiek standpunt bezien, minder op het spel. Er waren ook geen enorme economische belangen mee gemoeid. In Vietnam is, achteraf bezien, op verkeerde ideologische premissen een oorlog gevoerd, waarbij de schade niet in verhouding tot de inzet heeft gestaan. Dat is een van de belangrijkste lessen.

Een daarvan afgeleide is dat een oorlog voerende regering haar publieke opinie met verstand en omzichtigheid moet behandelen. Er hebben zich nog geen bloedige taferelen aan deze kant van het front voorgedaan, maar wat nu niet is, zal zeker komen. Daarom wordt de televisieverslaggeving beperkingen opgelegd. Voor de publieke opinie geldt dat het beter voorkomen dan genezen is en dat des te meer naarmate de geneeskundige afdelingen aan het front drukker bezet raken.

Extra reservisten

De opgetogenheid van de eerste dagen wordt door de politieke en militaire leiders doelbewust getemperd. De president zelf heeft gezegd dat “de weg moeilijk en lang zal zijn.” Zorgvuldige lezing van de verklaringen der bevelhebbers leert wat dat kan betekenen. Het Pentagon heeft verklaard dat Saddam Hussein nog de volledige beschikking heeft over al zijn strijdkrachten. Het bombarderen van de Republiekeinse Garde, Saddams elite, zal nog weken kunnen duren. Generaal Kelly, hoofd van de chefs staven in Washington, meldt dat de Gardisten zich goed hebben ingegraven en overvloedig zijn uitgerust met gepantserde eenheden, waarvan een belangrijk deel de bombardementen zou kunnen doorstaan. “De oorlog kan niet alleen vanuit de lucht worden gewonnen.” Daarom zijn er plannen in voorbereiding om nog eens omstreeks 200.000 reservisten op te roepen.

Het aantal Amerikanen in het gebied van de Golf zal dan zo groot zijn als de bevolking van een wereldstad. Rekening houdend met een omvangrijke landoorlog moet men zich in West-Europa ernstig gaan afvragen, hoe lang men daar de nu geboden halve steun uit de coulissen nog zal kunnen volhouden. Als de oorlog langer duurt, minder chirurgisch-hygienisch wordt dan hij nu nog op de televisie lijkt, zal de publieke opinie hier of zich tegen voortzetting van de strijd gaan verzetten, of grimmiger worden. De stemming van het publiek zal zich voortzetten in het Congres en voor de regering een politieke factor van belang worden. Alleen toenemende grimmigheid kan in de oorlog worden gebruikt. Daarom alleen al zal Washington op iets langere termijn naar een situatie streven waarin de Amerikanen weten dat ze “niet alleen staan” en dat doel wordt bereikt door de bondgenoten meer substantiele steun af te dwingen, niet met geld maar met strijdkrachten aan het front.

Er kristalliseert zich een nieuw Amerikaans standpunt dat ik als volgt in het kort tracht te omschrijven: Tussen het afbreken van de Berlijnse Muur en 2 augustus 1990 hebben we met ons hoofd in de wolken geleefd en gedacht, daar de 'nieuwe wereldorde' aan te treffen. Daarin hebben we ons ernstig vergist. Na het einde van de koude oorlog wordt het Westen opnieuw aangevallen door machten die vervuld zijn van haat tegen onze politieke beschaving. Het is noodzakelijk, ons opnieuw te mobiliseren, zoals we dat in 1941 en in 1947 hebben gedaan, om deze aanval af te slaan. De nonchalance, de sfeer van luxe waarin we dat eerste halfjaar van 1990 de 'nieuwe wereldorde' hebben bedacht, is vergelijkbaar met de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog waarna we de coup in Praag nodig hadden om nog op tijd, maar voor de Tsjechen te laat, wakker te worden.

Europese steun

Ook nu wordt het Westen bedreigd, misschien niet meer in Midden-Europa, maar wel in Moskou waar onze vrienden als Jakovlev en Sjevardnadze al ten onder zijn gegaan en anderen als Jeltsin en Lansbergis worden bedreigd. Aan het einde van de koude oorlog waren de Europese landen verstrikt in het pijnlijk proces van dekolonisatie. Ze leden als het ware onder een gespleten persoonlijkheid waarvan ze, mede door onze hardhandige psychiatrische hulp zijn genezen. Nu lijden onze Europese bondgenoten blijkbaar aan iets anders: het waandenkbeeld dat ze met een minimale bijdrage in hun maximale luxe kunnen blijven voortleven. Dat zou wel eens een ernstige vergissing kunnen zijn.

De bezetting van Koeweit dient de Europeanen uit de droom te helpen, zoals toen de coup in Praag dat heeft gedaan. Van dat ontwaken moeten ze, zoals toen, de volledige materiele consequenties dragen.

Ik maak een reserve: het is mogelijk dat dit denkbeeld zich alleen heeft gevormd in de hoofden van een paar Newyorkse collega's en dat alleen wat toevallige ontmoetingen er de oorzaak van zijn dat het nu in deze krant staat. Een snelle overwinning in de woestijn, de nieuwe bekering van Gorbatsjov op de aanstaande topconferentie - hoe noodzakelijk is die op zichzelf! - zal de zon over de 'nieuwe wereldorde' wel weer doen opgaan. Maar als men leeft met scenario's blijkt later vaak dat het somberste het beste was, en in ieder geval noodzakelijk om het optimistische zo dicht mogelijk te benaderen.

    • H. J. A. Hofland
    • Commentator Nrc Handelsblad