Koss weer superieur aan Oranje schaatsers door curieuze training

SARAJEVO, 21 jan. - Het was bijna vanzelfsprekend dat juist Johan Olav Koss en Geir Karlstad elkaar na de cruciale tien kilometer in de armen vielen. Zij zijn vrienden van elkaar en trainingsmaten. De twee Noren bejubelden het feit dat in de laatste twee ritten van de Europese schaatskampioenschappen in Sarajevo een einde werd gemaakt aan alle Nederlandse illusies.

Koss greep de titel nadat hij in de directe confrontatie met Bart Veldkamp een tijd (14.08, 38) had neergezet die even later door Leo Visser niet bleek te overtreffen, laat staan met de noodzakelijke 6, 78 seconden. Karlstad versloeg de Nederlandse kampioen bovendien en eindigde ondanks een zeer matige 500 meter (41, 43) achter Visser, Veldkamp, Van der Burg en Bos op de zesde plaats.

Visser was al geklopt voordat hij aan de tien kilometer begon. Van ontzetting greep hij bij de start naar zijn hoofd en riep tegen opponent Karlstad in het Engels dat het hem nooit zou lukken om veertien minuten blank te rijden.

Koss bewees op de Zetra-baan van Sarajevo voor 850 Nederlanders, 100 Noren en nog geen 100 Joegoslaven dat zijn wereldtitel van vorig jaar geen toeval is geweest. De geroutineerde stayer Geir Karlstad heeft zich de laatste jaren ontfermd over deze rasatleet en dat begint steeds meer zijn vruchten af te werpen. Beiden verhuisden vorig jaar naar Oslo om op de baan van Valle Hovin samen te kunnen schaatsen. 's Zomers stimuleren Karlstad en Koss elkaar tijdens de droogtraining.

“Geir geeft mij adviezen op taktisch, technisch en conditioneel gebied”, legt Koss uit. “Als we schaatsen stoppen we soms en wijst hij me op onvolkomenheden in mijn slag. Karlstad weet verder precies hoe je jezelf in een race over een dood punt heen kunt helpen. Ik heb altijd geweldig veel bewondering gehad voor zijn doorzettingsvermogen. In november en december heeft hij nog drie weken in het ziekenhuis gelegen met een verschoven ruggewervel. En toch reed hij het afgelopen weekeinde weer bijzonder sterk op de vijf en tien kilometer.”

Gisteren toonde Koss aan dat hij ook in taktisch opzicht is uitgegroeid tot een topper. Op de tien kilometer liet hij Veldkamp eerst uitrazen om hem vervolgens langzaam op de knieen te dwingen. Koss: “Ik was vooraf toch niet zeker van mijn zaak. In Heerenveen, tijdens de Europese kampioenschappen van vorig jaar, slaagde Visser er in om 6, 71 seconden op mij goed te maken. Nu bedroeg het gat 6, 78. En verder had ik natuurlijk niet zo'n beste 1500 meter achter de rug.”

Met Veldkamp als een behulpzame 'haas' slaagde Koss dit keer echter moeiteloos. De gespierde schaatser maakte na de finish nog een montere indruk. Toen Visser rondom de 5200 meter tijden ging rijden die boven het voorziene schema lagen was Koss zeker van zijn zaak en reed hij naar coach Hans Trygve Kristiansen om hem de hand te schudden. Is deze student medicijnen de nieuwe Eric Heiden of Ard Schenk? Kristiansen is daarvan nog niet zo overtuigd. De schaatstrainer, die na de Spelen van Albertville geen nieuw contract bij de Noorse bond zal tekenen, zegt over Koss: “Over drie weken, tijdens het wereldkampioenschap in Heerenveen, kan het allemaal wel weer anders zijn. Het is tegenwoordig een stuk moeilijker om je aan de top te handhaven. Visser en Van der Burg zullen in Heerenveen beter voor de dag komen. En ook Gustafson doet dan weer mee. Koss is wel een geweldige allrounder en een echte vedette. De 500 meter had hij onder deze omstandigheden in een gewone wedstrijd in de veertig seconden gereden. Maar juist nu het erop aankwam overtrof hij zichzelf met 39,43.”

Ook Karlstad durft geen voorspelling te doen over de toekomst van Koss. “Hij is een van de toprijders die de komende jaren het schaatswereldje kan gaan regeren. Maar ik zou hem nog niet op een voetstuk plaatsen.” In het Nederlandse kamp wekte alleen Visser de schijn dat hij niet onder de indruk was geraakt van Koss' krachtsexplosies. “Ik ben pas een keer door hem verslagen. Ik maak me nog geen zorgen.” Veldkamp was wat reeler: “Ik vrees het ergste. Als je met anderhalve punt voorsprong op nummer twee kampioen wordt is dat niet gering. Ik heb ontzag gekregen voor Koss.”

Hoewel de kernploeg van Ab Krook de plaatsen twee tot en met vijf bezette, lijkt het internationale schaatsen toch weer uit te groeien tot een strijd tussen Nederland en Noorwegen. De Vikingen hadden op een internationaal titeltoernooi voor het eerst sinds '83 weer vier rijders bij de beste zestien. Karlstad: “Dat is grotendeels het gevolg van de wereldtitel van Koss. Door zijn succes zorgt hij voor een goede sfeer in de groep en anderen proberen zich aan hem op trekken. We hebben in Adne Sondral ook nog een groot talent voor de toekomst. Na '83 is de belangstelling voor de schaatssport in Noorwegen sterk afgenomen. Maar de wereldtitel van Johan Olav Koss deed het tij keren. Zijn prestatie wekte in Noorwegen veel bewondering. Hij werd niet voor niets door twee vooraanstaande kranten in Noorwegen uitgeroepen tot sportman van het jaar.”

Hoewel er bij de EK in Sarajevo honderd Noorse supporters aanwezig waren, is volgens Karlstad het grote publiek in zijn land weer schaatsminded geworden. “Dit EK had in Oslo twintigduizend mensen getrokken. Zevenduizend mensen wilden naar het WK in Heerenveen. Maar Noorwegen heeft slechts tweeduizend toegangsbewijzen gekregen.”

Aan de basis van de wederopstanding van het Noorse hardrijden ligt een merkwaardige trainingsstage. In de zomer heeft de kernploeg van Kristiansen twee keer meegetraind met de nationale alpine-skiploeg. De schaatsers moesten zich tot hun schrik onderwerpen aan allerlei 'gewaagde' turnoefeningen, zoals voor- en rugwaartse salto's, trampolinespringen en een onvervalste flic flac.

Kristiansen over de diepere betekenis van deze trainingsaanpak: “De skiers zochten contact met ons. Ik dacht: baat het niet dan schaadt het niet, je kunt altijd wat van elkaar opsteken. Uiteindelijk bleek het wel goed voor de coordinatie en de durf. Mijn schaatsers zijn nu nergens meer bang voor. Ze hebben geleerd zichzelf te overtreffen.”

Het heeft echter wel wat voeten in aarde gehad voordat de schaatsers bereid waren een salto in te studeren. Karlstad: “Ik wist niet wat me overkwam. Het was verschrikkelijk. Maar ik heb leren vallen.”

Koss zweert nu bij de turntraining: “Ik heb er meer zelfvertrouwen door gekregen. Ik kan ook wat beter op onverwachte situaties inspelen. Maar of de effecten ook verder in het seizoen nog merkbaar zijn, zullen we moeten afwachten.”

    • Erik Oudshoorn