Kerkdiensten in teken van de Golf

AMSTERDAM, 21 jan. - De organist zet in. De bewoners van het verpleeghuis in Amsterdam Slotervaart zingen uit het hoofd: “Als g'in nood gezeten, geen uitkomst ziet, wil dan niet vergeten, God verlaat U niet.” De oorlog in de Golf houdt ook in Slotervaart de mensen bezig.

Zondagochtend. Theoloog-verteller P. Pronk behandelt even verderop in de gereformeerde kerk aan de Keizersgracht Genesis 22 vers 1 en 2, waarin Abrahams geloof op de proef wordt gesteld. Hij praat over 'de stemlozen', met een verwijzing naar het Midden-Oosten, “waar wolken van waanzin zich samenpakken boven het hoofd van onschuldige burgers”. De opbrengst van de collecte gaat niet naar de slachtoffers van de Golfoorlog, maar naar de slachtoffers van de hongersnood in Afrika. “Met alle aandacht die er nu terecht voor het Midden-Oosten is, dreigt de hongersnood in Afrika vergeten te worden”, meent de wijkraad.

De kerk van de gereformeerde gemeente in het Walcherse dorp Meliskerke is afgeladen. Rolletjes pepermunt worden uit de handtasjes gehaald, de preek kan beginnen. “Heeft dan God de mens alzo boos en verkeerd geschapen?” is een van de vragen die de voorganger zijn gehoor voorlegt. “Nee”, antwoordt hij, “de mens is perfect geschapen, maar door de zondeval van Adam en Eva is zijn natuur verdorven. Alleen door een wedergeboorte door de 'Geest Gods' kan hij gered worden.

In de preek wordt geen expliciete aandacht besteed aan de Golfoorlog. “Maar dat is ook niet nodig”, meldt de voorganger na afloop van de dienst, . Vorige week maandag heeft zijn kerkgenootschap in Middelburg een bijeenkomst belegd voor alle gelijkgestemden om te bidden voor een goede afloop. “Bovendien is de oorlog niet het belangrijkste. Het is slechts een van de gevolgen van de zondeval. Het gaat om de mensen. Als zij liefde in hun hart zouden hebben, zou er geen oorlog zijn.”

Hoewel in andere bewoordingen, laat K. Hendrikse, predikant van de Middelburgse Koorkerkgemeenschap, zich voor wat betreft het laatste in soortgelijke termen uit. Zijn gemeenschap is een combinatie van vrijzinnig hervormden en remonstranten en komt bijeen in de monumentale Koorkerk van het Middelburgse abdijcomplex.

“God verdampt waar mensen niet bij elkaar betrokken zijn”, aldus Hendrikse. Dat geldt wat hem betreft ook voor de Golfoorlog. Zijn preek gaat vooral over de verschillende godsbeelden, en hoe die kunnen veranderen, maar de Golfcrisis komt daarbij regelmatig ter sprake. “Dat kan ook bijna niet anders. Via radio en tv raak je enorm betrokken. En die betrokkenheid uit zich automatisch in de preek.”

In de Grote Kerk in Leeuwarden brengt gereformeerd predikant C. Waringa in zijn preek de oorlog regelmatig ter sprake. “Daar ontkom je niet aan. Ik merk dat de mensen er erg mee bezig zijn. Toen ik de afgelopen week in de wijken was merkte ik dat er bij veel mensen een gevoel van machteloosheid heerst”, aldus Waringa.

Hij haalt een middeleeuws lied aan dat werd gezongen bij oorlogen en epidemieen: “Middenin het leven zijn wij in de dood.” Hij verbindt de tekst met de woorden van de burgemeester van Tel Aviv, die na de eerste raketaanval op zijn stad verklaarde: “Wij gaan door met leven en met genieten van het leven.” Waringa tot de gemeente: “Dat waren dappere woorden. Maar hoe kun je genieten van het leven als je het luchtgevecht in Irak ziet of de kraters van een bom in Israel? Leven is vergankelijkheid, slijtage, onzekerheid, lijden, onmacht.”

In Maastricht is afgelopen dinsdag, ruim een dag voor het uitbreken van de Golfoorlog, al een ommegang gehouden met de 'Noodkist', de kostbare reliekschrijn waarin de overblijfselen van de stadspatroon Sint Servatius worden bewaard. De Noodkist wordt sinds 1180 uit de crypte van de Servaasbasiliek gehaald en door de stad gedragen wanneer ziekte of oorlog de stad bedreigen, de laatste keer in 1956 bij de Hongaarse opstand. Nu was de ommegang voor het eerst in oecumenisch verband georganiseerd. Enkele duizenden gelovigen namen aan de ceremonie deel.

In de katholieke kerken in Maastricht stonden de meeste diensten in het teken van de 'Week van het gebed voor de eenheid'.

Aan deze reportage werkten mee: Annet van Eenenaam, Jacques Herraets, Karin de Mik en Anneke Visser.