De Duitsers trekken de slaapmuts dieper over de ogen

BONN, 20 jan. - “De Amerikanen vechten, de Duitsers demonstreren”, schreef het ochtendblad Die Welt gisteren in scherp zwart-wit. “Op de Duitsers kan men bouwen, zij zijn er tegen”. Volgde een samenvatting van hoogtepunten van de afgelopen week aan het drukke demonstratiefront in de meeste Duitse grote steden.

Voorbeelden: de verkeerschaos na blokkades van de Rijnbruggen in Keulen en van de Berlijnse stads-Autobahn, de werkstaking van vijf minuten tegen de oorlog in de Golf na een oproep van de vakbonden, het even stilvallen van het treinverkeer in Noordrijn-Westfalen, waar donderdag en vrijdag ook een derde van de scholen spontaan leegbleef wegens Demo-prioriteiten van onderwijzend personeel en-of leerlingen. Honderden Mahnwachen van ernstige jongeren op marktpleinen en in kerken, slogans als “Geen bloed voor olie”, “Woorden in plaats van wapens” en - aan kleuterscholen - “Wij kinderen willen vrede”.

Het blad signaleert boos dat dezelfde evangelische kerken in Hessen die op de dag van de Duitse eenwording (3 oktober 1990) de klokken niet wilden luiden omdat zij tegen “politisering van de kerk” waren, nu oproepen tot het luiden van dezelfde klokken, namelijk tegen de Golfoorlog. Het wraakt 'spitsvondige' grondwetsdiscussies over de vraag of de Duitsers militairement wel kunnen of mogen worden betrokken bij het Golfconflict. Het Verwijt: De Duitse Michel beleeft zijn mooiste uur, hij murmelt iets over solidariteit en trekt de slaapmuts nog iets dieper over de ogen.

Die Welt is een ernstige zuster van de Bildzeitung, de boulevardvariant van de Springer-pers. Het blad pleegt geen doekjes te winden om zijn uitgesproken en aardig voorspelbare meningen en het kan een lichte neiging tot demagogie soms maar moeilijk onderdrukken. De Welt-commentaren over de gebeurtenissen in de Golf droegen de laatste dagen kordate koppen met trefwoordwaarde als “De laatste poging” (woensdag), “Zwak Europa” (donderdag), “Oorlog en schande” (vrijdag), “Einde van het voorspel” (zaterdag).

Die Welt bestrijkt bepaald niet het hele meningenspectrum in de Bondsrepubliek. Dat doet het blad net zo min als de vlugschriften die aardige scholieren en studenten op straathoeken uitdelen. En net zo min als televisierubrieken als Monitor of Brennpunkt, waarin ernstige middelbare heren deze dagen de politici uit Bonn napraten en verklaren dat zij “diep geschokt” en ook wel “verontwaardigd” zijn “over die verschrikkelijke oorlog”. Waarna hun collega's dankzij CNN-beelden overschakelen op “gewone oorlogsverslaggeving” voor de kijkers, van wie volgens het bureau Infas ruim driekwart tegen het gebruik van geweld tegen Saddam Hussein is.

Duitse kwaliteitskranten als de Suddeutsche, de Frankfurter Allgemeine en de links-liberale Frankfurter Rundschau begonnen zich deze week ook zorgen te maken over de collectieve bezorgdheid van het publiek. Vragen: zijn de Duitsers anti-Amerikaans aan het worden, zijn zij het misschien in grote aantallen al? Of is het een post-irredentistisch pacifisme, een ongecommitteerd-irenisch type even-handedness ook, dat over veel (jonge) Duitsers is neergedaald? Het woord Angst stond deze week op een spandoek van jonge Oostduitse demonstranten, van wie weinigen tot vorig jaar op onbevangen manier over het Midden-Oosten of Israel geinformeerd zullen zijn.

En merken de Amerikanen dat, bijvoorbeeld als zij kijken naar de tv-beelden van betogingen in het vorig najaar verenigde Duitsland (Amis raus aus Arabien)? Beelden uit dat land waaruit de ingenieurs komen die Saddam Husseins Scud-B's aan een groter afstandsbereik hielpen, van 350 tot 600 en zelfs 800 km, zodat Tel Aviv binnen schootsafstand kwam? Dat land dat, vijftig jaar na Auschwitz, over bedrijven beschikt die Irak wel wilden helpen bij de ontwikkeling van chemische en biologische strijdmiddelen? Iets waaraan, zoals oppositieleider Vogel (SPD) het deze week in de Bondsdag eerlijk zei, centrum-rechts noch centrum-links de afgelopen vijftien jaar echt iets heeft kunnen of willen doen?

Het is nog maar anderhalf jaar geleden dat president Bush in de toen hevige NAVO-discussie over de modernisering van raketten voor de korte afstand op een topconferentie in Londen zijn andere bondgenoten, ook mevrouw Thatcher, te verstaan gaf dat de Bondsrepubliek zijn belangrijkste partner was. Daarom kwamen de VS tot een voorlopig compromis met de Westduitsers.

Dat was een groot succes voor kanselier Kohl en vooral voor minister Genscher (buitenlandse zaken, FDP). Na het akkoord van 1987 om alle raketten voor de middellange afstand (INF) in Europa te vernietigen geloofde Bonn immers niet meer in nucleaire afschrikking van de Sovjet-Unie met korte-afstandswapens die per definitie alleen doelen in Oost-Duitsland, Polen of Tsjechoslowakije kunnen treffen. Daarbij kwam dat Genscher er in de tweede helft van de jaren tachtig als eerste vooraanstaande Westelijke politicus voor was gaan pleiten om de nieuwe Sovjet-leider Gorbatsjov bij zijn woord te nemen en hem zoveel mogelijk te steunen bij zijn hervormingsplannen.

Nu, anderhalf jaar later, staan de Duitse eenheid en de politieke en de economische ineenstorting van de Sovjet-Unie vast, zij hebben zelfs enig verband met elkaar. De rijke Duitsers zijn intussen van beleefde vragers gulle gevers geworden. De populaire Gorbatsjov, met Genscher de pleitbezorger van het nieuwe Europese Huis dat in de permanente Europese conferentie voor veiligheid en samenwerking (CVSE) zijn veilige toekomst moest verzekeren, is in Moskou een wankelende en onbeminde machthebber geworden. Naar welke plaats de Sovjet-Unie omlaagdrijft, welke rol het militaire apparaat in zijn land dadelijk herkrijgt, weet niemand. Maar naar het lijkt mag die prachtige CVSE-muziek langzamerhand wel een beetje zachter.

In Europa is het verenigde Duitsland de economisch dominerende kracht. Dat is geen nieuws. Wat nieuw is, en dat is niet alleen voor Washington vervelend nieuws, is dat de Duitsers met veel van hun politici op oplopende spanning reageren zoals zij reageren. De nu oorlog geworden Golf-crisis is niet alleen een test voor de VN-alliantie, zij lijkt nu al haast een te spannende test geworden voor het nieuwe Duitsland.

    • J. M. Bik