Aanbod Patriots buiten Defensie om

DEN HAAG, 20 jan. - Het ministerie van defensie gaat er vooralsnog van uit dat het niet mogelijk is Nederlandse Patriot-eenheden van Turkije naar Israel te sturen. Israel heeft inmiddels laten weten voorlopig geen gebruik te maken van het aanbod. De voorkeur wordt gegeven aan Amerikaanse Patriots. Minister Ter Beek (defensie) was niet van te voren op de hoogte van dit Nederlandse aanbod.

Het idee voor het aanbod is ontstaan bij minister Van den Broek (buitenlandse zaken). Het zou “te goedkoop” zijn geweest Israel alleen maar te vragen niet te reageren op de Iraakse agressie als daar ook niet een aanbod van Nederlandse kant tegenover stond. “Het vergeldingsdilemma voor Israel zou gemakkelijker op te lossen zijn, zeker naar de bevolking toe, als Israel in staat zou zijn de Iraakse raketten tijdig te onderscheppen en onschadelijk te maken”, aldus de minister vandaag in een vraaggesprek met NRC Handelsblad.

Premier Lubbers maakte gewag van dit voorstel tijdens zijn persconferentie op vrijdagavond. Hij sloot in een televisiegesprek niet uit dat de twee Nederlandse eenheden, die sinds donderdag in Turkije staan, naar Israel of Saoedi-Arabie zouden gaan. “Met defensieve systemen is veel voorstelbaar”, aldus Lubbers.

Het idee is bij Van den Broek opgekomen na een mondeling overleg in de Tweede Kamer toen CDA-leden hem informeel nog eens hadden gevraagd hoe Israel kon worden geholpen. Op Defensie werd geschrokken gereageerd toen Lubbers het aanbod publiek maakte. Een woordvoerder liet meteen weten dat het sturen van Patriot-eenheden naar Israel of Saoedi-Arabie niet aan de orde is.

Op Defensie is men bang dat dergelijke uitlatingen van kabinetsleden onrust geven bij de Patriot-eenheden in Turkije. Na de inspanningen om de Patriots gevechtsklaar te maken is onzekerheid over een nieuwe bestemming niet bevorderlijk voor de concentratie, aldus de Luchtmachtstaf. Bovendien is het belang van Patriots in Turkije toegenomen nu Amerikaanse gevechtsvliegtuigen ook vanuit dat land tegen Irak opereren. Behalve de eenheden in Turkije heeft Nederland nog twee Patriot-eenheden in Duitsland. Die eenheden zouden na overleg binnen de NAVO kunnen worden teruggetrokken. Maar dat wordt op dit moment, volgens Defensie, niet overwogen.

Pag. 5: .

Patriot-eenheden zijn ongerust over suggestie Lubbers

Het maakt een merkwaardige indruk, zo meent men op Defensie, om eerst op een verzoek van de Turkse regering aan de NAVO in te gaan en vervolgens de Nederlandse Patriots weer weg te halen uit Turkije en naar Israel over te plaatsen. Op Defensie weet men bovendien niet wie de transporten naar Israel zou moeten uitvoeren. Het transport van de twee Nederlandse Patriot-eenheden uit Duitsland, een kleine tweehonderd man met negentig voertuigen, radarinstallaties en computers, vergde zestig vluchten van vijf transportvliegtuigen. De luchtmacht moest commerciele luchtvaartmaatschappijen inschakelen. Dat is in de Golf-regio nauwelijks mogelijk.

Een woordvoerder van Buitenlandse Zaken zei gistermiddag dat vrijdagavond op hoog niveau contact is geweest met Israelische autoriteiten om Patriot-bemanningen en-of eenheden naar Israel over te brengen. Israel heeft geen ja gezegd op de suggestie van premier Lubbers, maar heeft deze ook niet verworpen. Op dit moment probeert Israel, aldus minister Van den Broek, op andere wijze te voorzien in zijn behoefte aan raketafweer. De Verenigde Staten hebben Israel meer Patriots aangeboden en met de installatie ervan is reeds een begin gemaakt.

De Patriots vallen niet onder het ABM-verdrag, het anti-ballistische raketverdrag dat Washington met Moskou heeft gesloten om het aantal systemen te beperken. Deze luchtverdedigingsraketten hebben slechts een beperkte capaciteit voor zelfverdediging en kunnen niet tegen strategische raketten worden ingezet.

Een meerderheid van de Tweede Kamer heeft geen bezwaar tegen het zenden van Nederlandse Patriot-eenheden naar Israel. De PvdA zegt pas een standpunt te willen bepalen als er een concreet verzoek van Israel ligt. Onze redacteur Dick van Eijk in Turkije voegt hier aan toe: De suggestie om de Nederlandse Patriots eventueel vanuit Turkije naar Israel over te plaatsen heeft onrust veroorzaakt bij de twee luchtmachtsquadrons in Diyarbakir. Ook de achterban van de militairen is ongerust, aldus kolonel Tees, commandant van het in de Oostturkse stad gelegerde detachement. De oorlogsdreiging is in Israel immers groter dan in Turkije.

Het is bovendien uiterst twijfelachtig of het logistiek gezien wel mogelijk is de luchtafweerraketten over te brengen naar Israel. Hoewel de Patriots sinds donderdag op scherp staan zijn nog niet alle voorraden en uitrustingsstukken aangekomen. De reserve-raketten voor de tien lanceerinrichtingen ontbreken bijvoorbeeld nog.

Het verbaast Tees niet dat de Israeliers niet veel kunnen uitrichten met hun Patriots. Zij hebben dat systeem nog maar enkele maanden. Alleen het opleiden van de mensen voor de vuurleiding of de techniek duurt al negen maanden.

Dat de raketaanvallen op Israel met explosieven zijn uitgevoerd en niet met chemische ladingen doet Tees vermoeden dat de Iraakse raketten niet zover kunnen komen met een chemische lading. “Maar zeker weten doe je het nooit. Daarom is ons motto 'be prepared'.” De gasmaskers blijven onder handbereik. Onze Brusselse correspondent tekent hierbij aan: Het feit dat de basis Incirlirlik in hzuidoosten van Turkije door Amerikaanse vliegtuigen wordt gebruikt voor aanvallen op het grondgebied van Irak betekent niet dat de NAVO nauwer wordt betrokken bij de Golfoorlog, zo meent een woordvoerder van het bondgenootschap. Het gebruik van de basis is gebaseerd op een zuiver bilaterale overeenkomst tussen de VS en Turkije.

Theoretisch is denkbaar dat Irak terugslaat tegen doelen in Turkije, maar dat wordt niet verwacht, zo zei de woordvoerder. In de eerste plaats omdat het onwaarschijnlijk is dat Irak beschikt over de militaire capaciteit om in het noorden van het land een nieuw front te openen en ten tweede omdat dat zou betekenen dat de NAVO in staat van oorlog met Irak zou komen. Het NAVO-verdrag verplicht de aangesloten landen immers elkaar bijstand te verlenen wanneer een van hen het slachtoffer wordt van agressie.

Pag. 5: Gesprek met commandant Patriot-eenheden in Turkije

    • Willebrord Nieuwenhuis