Praten als Brugman voor filmfestivalprogramma

Een Romein aan de Maas, zondag, Ned.2, 21.38u.; Echos aus einem dusteren Reich, zondag, Ned.2, 22.25u.

Vier dagen voor de opening van het twintigste Filmfestival Rotterdam zendt de VPRO niet alleen een volledige, daar nog te vertonen film uit, maar ook een portret van festivaldirecteur Marco Muller, Een Romein aan de Maas. In tegenstelling tot wat die titel doet vermoeden, filmde Eline Flipse de Italiaanse hoofdpersoon vooral tijdens zijn werkzaamheden buiten Rotterdam, met name in New York en Venetie. Het programmeren en anderszins voorbereiden van een filmfestival onttrekt zich doorgaans aan de waarneming en laat zich ook moeilijk visualiseren. Het viel dan ook niet te verwachten dat de tv-documentaire veel bloot zou leggen van de dynamiek van een festivalprogrammering. Wel wordt duidelijk dat behalve veel films zien ook verbale vaardigheden een belangrijke vereiste vormen. Muller praat als Brugman in het Engels, Frans, Italiaans en Chinees en brengt veelsoortige argumenten in stelling om filmmakers naar Rotterdam toe te praten. De Braziliaanse regisseur Nelson Pereira dos Santos wordt bij voorbeeld overreed zijn nieuwste project tijdens het festival te presenteren met de troefkaart dat sommige van de belangrijkste filmfinanciers Nederlandse banken zijn. Per slot van rekening bevindt Credit Lyonnais Bank Nederland zich letterlijk om de hoek van de festivallokatie. De grootste problemen voor Muller liggen echter waarschijnlijk in zijn positie als buitenstaander in Nederland. Over dat aspect, mogelijk een van de achtergronden van niet te stuiten geruchten over zijn op handen zijnde vertrek, zwijgt Een Romein aan de Maas, al betreurt Muller wel hardop dat Orlow Seunkes nieuwste film Oh, Boy! achtergehouden wordt voor een uitnodiging door Cannes.

Marketing-strategieen van producenten en distributeurs zijn van steeds groter belang voor beslissingen over festivalvertoningen, zo leren we ook nog. Het lukt Muller in Venetie maar niet om Werner Herzog aan zijn jasje te trekken, maar desondanks draait diens documentaire Echos aus einem dusteren Reich in Rotterdam. Dat de VPRO toestemming kreeg de film eerder al integraal uit te zenden, beinvloedde waarschijnlijk wel weer de programmering tijdens het festival: een enkele voorstelling op zaterdagochtend om negen uur.

De documentaire over Jean-Bedel Bokassa, die zichzelf tot keizer uitriep van de Centraal Afrikaanse Republiek, is bijna een elegie voor een dictator. De mini-Caligula sprak tot de verbeelding door zijn 54 kinderen (van wie hij er een met geweld dwong met hem te trouwen), berichten over kannibalisme en andere wreedheden. De Britse journalist Michael Goldsmith werd in de kerker geworpen op verdenking van spionage, toen een telex over de kroning door een stroomstoring op een codebericht kwam te lijken. De onlangs aan een hartaanval overleden Goldsmith functioneert als verbazingwekkend objectieve gids, die de in een cel van Bangui de de Bijbel bestuderende Bokassa niet te spreken krijgt, maar tegenover de ongelooflijke verhalen van zijn gesprekspartners slechts met zachte stem zijn eigen ervaringen stelt, meer verbaasd dan rancuneus. Het einde van de film, waarin een chimpansee uit Bokassa's dierentuin een sigaret rookt, is de briljante samenvatting van de extreme absurditeit van deze wereld, een lievelingsthema van Herzog.

    • Hans Beerekamp