Palestijnse leider: dit is veel meer dan een Golfoorlog; 'Saddam voegde zich bij de PLO'

AMMAN, 19 jan. - Om twee minuten over twee in de nacht van zeventien op achttien januari sprong dr. Imad Shakkour, de adviseur voor Israelische zaken van PLO-leider Yassir Arafat, een gat in de lucht.

Zoals gewoonlijk luisterde hij voor het slapen gaan naar de Israelische radio, die toen plotseling meldde dat Iraakse raketten op weg waren naar het Heilige Land. Onmiddellijk belde hij met de PLO-ambassade in Amman en met de Jordaanse autoriteiten om het nieuws door te geven en ondertussen voelde hij zich “gelukkig, zeer gelukkig”. Later in de nacht braken er spontane feesten uit in de Palestijnse vluchtelingenkampen. Er werd gezongen en gedanst omdat Israel eindelijk een slag was toegebracht. Shakkour kon dat niets schelen. Sterker nog: hij had liever gezien dat de raketten met een grote boog over Tel Aviv en Haifa waren gevlogen en in zee waren geplonsd. Hij denkt niet dat met de aanval de vernietiging van Israel is ingezet, hij was er juist blij mee omdat hij denkt dat donderdagnacht de vrede in het Midden-Oosten een stuk dichterbij is gebracht.

“Laten we eerlijk zijn”, zegt hij zestien uur later tegen twee Nederlandse journalisten. “De aangerichte schade stelt helemaal niets voor. Daar gaat het ook niet om. Het gaat erom, dat Saddam Hussein heeft laten zien dat hij in staat is Israel bij een oorlog te betrekken en daarmee is duidelijk dat dit geen Golfoorlog meer is, maar een crisis die het hele Midden-Oosten betreft.”

Tegenactie

Op het tijdstip van het gesprek is nog niet duidelijk of de Israelische regering van plan is vergeldingsacties tegen Irak uit te voeren. Shakkour is ervan overtuigd dat de Israeliers er in eigen belang wijs aan zouden doen om niet te reageren. Maar naar zijn mening zijn de huidige leiders in Israel niet bijzonder wijs. “Israel zit in een zeer moeilijk parket. Er is binnenlandse politieke druk om terug te slaan en druk van de Amerikanen om niets te doen. Slimme mensen zoals Ben Gurion of Chaim Weizman hadden wel een uitweg geweten, maar de regering die er nu zit is in intellectueel opzicht zeer beperkt. Ze zullen dus wel de verkeerde beslissing nemen.”

De 49-jarige politicoloog zegt het bijna spijtig. Het grootste deel van zijn leven heeft hij in Israel doorgebracht. Hij behaalde zijn titel in Jeruzalem aan de Hebreeuwse Universiteit, vluchtte na de oorlog van 1967 naar Jordanie en woont tegenwoordig in Tunis, waar het hoofdkwartier van de PLO gevestigd is. Vijf dagen geleden reisde hij met Arafat naar Amman, de hoofdstad van Jordanie, voor een gesprek met koning Hussein en de bedoeling was dat hij twee dagen later de PLO-voorzitter zou nareizen naar Bagdad. Doordat ook voor hem de oorlog onverwacht vroeg uitbrak, is hij in de Jordaanse hoofdstad gestrand, vanwaar hij nu per telefoon advies uitbrengt aan het hoofdbestuur.

Shakkour bedient zich voor een PLO-functionaris verhoudingswijs weinig van politieke retoriek. Hij waarschuwt dan ook dat zijn opvattingen niet altijd overeenkomen met het officiele standpunt van zijn organisatie. Als het gaat om het betrekken van Israel bij de oorlog verzekert hij echter dat zijn mening ook die van Arafat is. “De belangen van Irak en de PLO lopen op dit punt uiteen. Saddam Hussein wil vooral het front uitbreiden, verwarring scheppen onder de Arabische bondgenoten van de Verenigde Staten en de oorlog daardoor langer en ingewikkelder maken. Wij willen geen nieuwe fronten maar een nieuwe vrede. Op een gegeven moment moet er toch over het einde van de vijandelijkheden worden onderhandeld. Als Israel en de PLO bij de oorlog betrokken zijn geweest, moet er dan ook over de Palestijnse kwestie worden gepraat. Dat is onze winst.”

Geen keus

De suggestie dat de PLO eenvoudig op het verkeerde paard heeft gewed door Saddam Hussein te steunen, wijst Shakkour streng van de hand. “Wij hadden geen keus. Iedere andere natie heeft kunnen uitzoeken bij welke partij zij zich voegde en of zij aan de oorlog wilde meedoen. Wij waren allang in oorlog, met Israel. Wij zijn niet naar Saddam Hussein toegegaan, hij heeft zich op een gegeven moment bij ons gevoegd. We kunnen hem dat niet kwalijk nemen en we kunnen het ook moeilijk tegengaan.”

Shakkour lijkt in zijn overdenkingen geen rekening te houden met een eclatante overwinning van Saddam Hussein, maar een totale nederlaag gevolgd door een bezetting van Irak sluit hij ook uit. Daarvoor is het Iraakse leger te groot en te goed getraind en bewapend. Zeker, Duitsland beschikte in de Tweede Wereldoorlog ook over uitstekende troepen maar waagde zich aan een veldtocht tegen de Sovjet-Unie en andere campagnes ver van huis. Saddam Hussein zal nooit proberen om, bij voorbeeld, Turkije te bezetten. Hij vecht liever op eigen terrein.

Geschiedenisboeken

Ook heeft Saddam Hussein zich naar Shakkours mening niet misrekend toen hij op twee augustus Koeweit binnenviel. Na de oorlog tussen Irak en Iran had hij enorme schulden, terwijl de olieprijzen almaar laag werden gehouden. Zijn enorme leger, dat de basis vormt voor zijn macht in de regio, dreigde ondervoed en ontevreden te raken terwijl de bewapening begon te verouderen. “Hij dreigde in dezelfde situatie als Egypte te raken. De Amerikanen waren er op uit hem de weg van Anwar al-Sadat te laten gaan. Ik denk niet dat hij erg is geschrokken van de internationale reactie. Zelf heb ik hem slechts een keer persoonlijk ontmoet, een paar weken geleden, maar als organisatie kennen we hem zeer goed. Ik kan u verzekeren: hij trekt zich niets aan van wat de kranten en de tijdschriften dezer dagen schrijven of wat er op de televisie en de radio wordt gezegd. Zo denkt hij niet. Voor hem gaat het om de geschiedenisboeken. Hij leeft in de alinea die daarin aan hem wordt gewijd en hij vraagt zich dagelijks af of die alinea even groot zal zijn als die van Nebukadnezar, Hammurabi, Saladdin en andere helden van zijn land. Daarom is het ook ondenkbaar dat hij zich geheel of gedeeltelijk zal terugtrekken uit Koeweit zonder iets van historisch belang te hebben bereikt; is het niet voor zijn eigen volk dan wel voor de Palestijnen. Als de Amerikanen denken dat hij zonder meer zal toegeven, vergissen ze zich en moeten zij zich voorbereiden op een bijzonder lang gevecht.”

tk Gebruikt

Op de vraag of de Palestijnse kwestie op dit moment dus gebruikt wordt door een dictator die in de eerste plaats zijn eigen belangen nastreeft, antwoordt Shakkour, met een zucht, bevestigend. Het is waar dat Saddam Hussein zich tot voor kort al even weinig van de Palestijnen aantrok als de andere Arabische leiders in de afgelopen veertig jaar hebben gedaan. De PLO hoopt weliswaar dat het optreden van Saddam Hussein een aardverschuiving teweeg zal brengen, maar dat betekent niet dat de Palestijnen onderdanen zouden willen zijn in een onder zijn leiding te vormen Groot-Arabisch Rijk. Shakkour: “Daarvoor bestaan er teveel verschillen van inzicht tussen hem en Arafat. Saddam Hussein is een dictator, terwijl wij democraten zijn. Ik zou nooit willen dat mijn dochter straks zo zou moeten leven als op dit moment de dochters van Irak. Ons streven is eerst de vestiging van een eigen staat, die daarna eventueel kan opgaan in een federatief verband. Elk volk heeft in onze ogen recht op een eigen land, en op zelfbeschikkingsrecht.”

    • H. M. van den Brink