Een brug te ver

'It Never Snows in September'. The German View of Market-Garden and the Battle of Arnhem, September 1944

door Robert J. Kershaw

364 blz., geill., The Corwood Press 1990, f 100, -

ISBN 1 85223 350 8

Wat kan er, zesenveertig jaar later, nog aan nieuwe informatie en gezichtspunten worden gepresenteerd over een operatie die zo in detail bestudeerd is als Market-Garden? In zijn recent verschenen boek 'It Never Snows in September' toont Robert J. Kershaw aan dat er wel degelijk nog het nodige kan worden toegevoegd aan onze kennis over het verloop van de operatie. Hij is namelijk de eerste die een algemene studie heeft gemaakt over de wijze waarop de Duitsers de operatie ervoeren en erop reageerden. Vanuit dat perspectief komt hij tot een paar verrassende conclusies.

Volgens Kershaw waren het niet zozeer geallieerde fouten, die het debacle veroorzaakten. Op basis van nieuw onderzoek van bronnen, literatuur en interviews met overlevenden schetst hij het beeld van een Duits leger in Nederland dat, hoewel begin september 1944 nauwelijks gevechtswaardig, door improvisatie en reactiesnelheid de gewaagde geallieerde grond-luchtoperatie deed mislukken.

Op verschillende punten, vooral waar het gebeurtenissen rond Arnhem betreft, brengt de schrijver nieuwe informatie. Zo toont hij aan, dat de opmars van het tweede Britse parachutistenbataljon van kolonel Frost naar de Arnhemse brug geholpen werd door het feit dat generaal-majoor Kussin, verantwoordelijk voor het verdedigen van die brug, gesneuveld was en alle Duitse commandanten die de brug passeerden dachten dat een andere eenheid zich wel om de brug zou bekommeren.

Tevens maakt Kershaw duidelijk dat voor de Duitsers de sector Nijmegen van groter belang was dan Arnhem. Nadat de Arnhemse brug hernomen was, concentreerde de Duitse aandacht zich op het tegenhouden van de geallieerde opmars in de Betuwe en was Oosterbeek een slag zoals vele andere. Dit in tegenstelling tot de gangbare visie, waarin alle aandacht zich op het standhouden van de Britse parachutisten in Oosterbeek concentreert.

Kershaw beperkt zich in zijn boek overigens niet tot een uitgebreide beschrijving van het verloop van de strijd. Hij begint zijn verslag met een relaas van de chaotische terugtocht van het Duitse leger uit Frankrijk. Daarna komt de militaire situatie in Nederland en 'de gemoedstoestand' van de Duitse soldaat alhier aan bod. Ook de reacties op Market-Garden in Duitsland worden beschreven. De Duitsers zonden alles wat gevechtswaardig was naar Arnhem om met deze crisis af te rekenen en de burgers van het Rijnland werden voor de eerste maal geconfronteerd met een grondoorlog aan hun voordeur.

Behalve dat hij nieuwe gegevens aandraagt, slaagt Kershaw erin verscheidene algemeen bekende gebeurtenissen uit de slag om Arnhem in een ander daglicht te stellen. De landing van de 1e Onafhankelijke Poolse Parachutistenbrigade bij Driel, vanuit geallieerd oogpunt vaak als onnodige opoffering gezien, betekende voor de Duitsers een onverwacht groot probleem, die hen noodzaakte vijf bataljons bij Oosterbeek weg te halen. Ze vreesden dat de Polen vanuit het zuiden Arnhem weer zouden binnendringen.

Helaas is Kershaws kennis van de Nederlandse taal en geografie niet van een even hoog niveau als zijn militair-historische kennis. Nederlandse plaatsnamen worden vaak foutief of Duits gespeld (bijvoorbeeld 'Hilversum' voor 'Heelsum' en 'Maria-Francken Strasse' voor 'Mr. Franckenstraat'). Ook sommige foto-onderschriften kloppen niet. Deze fouten doen helaas enige afbreuk aan een goed geschreven en geillustreerd werk, dat voorzien is van duidelijke kaarten, zodat uiteindelijk voor dit boek geldt wat generaal Montgomery zei over 'Market-Garden': “ It was 90 percent successful.”

    • F. J. C. S. van den Bergh