Diplomatiek offensief Gorbatsjov; Ook Sovjet-Unie bezweert Israel zich niet door Iraakse agressie te laten provoceren

MOSKOU, 19 jan. - De Iraakse raketaanval op Israel is voor president Michail Gorbatsjov van de Sovjet-Unie aanleiding geweest zijn diplomatieke offensief van afgelopen najaar te hervatten.

Gorbatsjov heeft gisteren persoonlijk alle Arabische landen opgeroepen het conflict nu niet verder te laten oplaaien. Israel heeft hij op het hart gebonden de aanval van Irak niet te vergelden. Bovendien heeft Gorbatsjov zich per telefoon tot zijn Amerikaanse collega Bush gewend en tot de Franse president Mitterrand. Evenals de Sovjet-Unie gaat Frankrijk er van uit dat het conflict over Koeweit uiteindelijk niet echt kan worden opgelost zonder de Palestijnse kwestie in ogenschouw te nemen en daarom bewaart Parijs enige afstand tot de Verenigde Staten en Groot-Brittannie.

De Sovjet-Unie heeft het Iraakse actie gisteren veroordeeld als een “poging om Israel in de crisis te betrekken en zo het conflict te doen oplaaien”. Volgens minister van buitenlandse zaken Aleksandr Bessmertnich moet worden voorkomen dat de “agressie” van Irak op dit moment wordt verbonden met de Israelisch-Palestijnse kwestie. Het zou zeer gevaarlijk zijn als “het ene probleem nu in het andere” kan uitmonden, aldus de officiele verklaring die hij gisteren in Moskou uitgaf. “Wij hopen dat de Arabische leiders geduld hebben en zich niet door Irak laten betrekken in het conflict met Israel”.

Tegelijkertijd is ook president Michail Gorbatsjov, die in september en oktober zijn buitenlandse adviseur Jevjeni Primakov als reizende bemiddelaar door het Midden-Oosten en de Westerse industriele wereld liet pendelen, zelf weer actief geworden. In persoonlijke boodschappen die Gorbatsjov gisteren door de Sovjet-ambassadeurs in het Midden-Oosten heeft laten overbrengen aan de regeringen van de Arabische landen houdt hij hen voor dat zij zich “redelijk” moeten blijven gedragen.

De nog geen paar weken geleden geinstalleerde Israelische consul-generaal, Arieh Levin, de eerste officiele gezant in de Sovjet-Unie sinds het verbreken van de diplomatieke betrekkingen na de zesdaagse oorlog van 1967, werd op het departement van buitenlandse zaken in Moskou ontboden. Levin kreeg daar een brief overhandigd waarin Gorbatsjov een “dringend appel op Israel deed om maximale terughoudenheid in acht te nemen en niet op de provocaties te reageren”. Op Turkije deed hij een beroep geen “tweede front” vanaf haar grondgebied te openen en Gorbatsjov vroeg de andere permanente leden van de Veiligheidsraad te blijven ijveren voor een “politieke oplossing” van de crisis.

In een toelichting, gistermiddag, illustreerde Aleksandr Belonogov, onderminister van buitenlandse zaken, impliciet de positie die de Sovjet-Unie nu zoekt: op een lijn met de uitspraken van de andere grote mogendheden in de Veiligheidsraad maar op enige afstand van de VS en Engeland zodat er voor Moslou ruimte blijft om te bemiddelen. Belonogov verklaarde het niet zo nadrukkelijk, maar hij zei wel dat de Sovjet-Unie deze initiatieven heeft genomen omdat “wij door onze contacten met alle partijen mogelijkheden hebben die de anderen niet hebben”.

In zijn beoordeling van de Iraakse aanval op Tel Aviv en Haifa hield hij die positie ook in de gaten. “Het is duidelijk dat Irak Israel heeft willen provoceren. Wij betreuren het dat Irak daarbij Russische raketten heeft gebruikt die slechts waren bestemd voor de verdediging van dat land. Maar als Israel zich nu in het conflict zou mengen, zou het precies doen wat de initiatoren van de agressie juist willen”, aldus Belonogov. Omgekeerd legde hij er de nadruk op dat het voor een “stabiele en langdurige vrede” in het Midden-Oosten ook “nodig is andere problemen in het gebied op te lossen”. “En dat zijn er vele”.

Belonogov maakte echter ook duidelijk dat de Sovjet-Unie nu geen standpunt in het Israelisch-Palestijnse conflict wil innemen dat haar buiten de alliantie in de Veiligheidsraad zou kunnen plaatsen. Op de suggestie dat Syrie, tot voor kort de belangrijkste bondgenoot van de Sovjet-Unie in het Midden-Oosten, zich wel eens tot het Iraakse kamp zou kunnen wenden als Israel de raketaanval zou vergelden, wilde de onderminister niet ingaan. “Dat is het negatiefste scenario. Wij pogen door ons beroep op Israel te voorkomen dat het conflict een wereldbrand wordt. Het gaat ons er om de crisis in te dammen. We hopen op succes”. In een beoordeling van het gedrag van Saddam Hussein betrok hij vervolgens de hele Arabische wereld. “De aanval op Koeweit was een grove misrekening van hem. Misschien heeft de Iraakse leiding een verkeerde conceptie gehad van de reactie van de wereldgemeenschap. Vanaf het begin van de jaren tachtig heeft de Arabische leiding hoed dan ook veel fouten gemaakt. Niet alleen deze”, betoogde Belonogov. “Wij moeten lessen trekken uit de geschiedenis. Namelijk dat we zulke staten als Irak niet moeten overbewapenen” De mogelijkheden waarvan de onderminister gewag maakte, bieden president Gorbatsjov ook de kans om zijn door de gebeurtenissen in Litouwen geschonden aangezicht in het Westen weer wat te herstellen.

    • Hubert Smeets