De Golf

Over Irak zijn tot het midden van de jaren zeventig weinig boeken verschenen. Het land was voor westerlingen nauwelijks toegankelijk. Onder Saddam Hussein kwam hierin enige verandering. Er ontstond een groeiende belangstelling voor deze 'rich market in a region of turmoil', zoals een Economist Intelligence Report schreef. Toen in 1980 de slepende loopgravenoorlog tussen Iran en Irak uitbrak, nam het aantal titels snel toe. Sommige daarvan behoren tot de beste die in jaren over de regio zijn geschreven.

Na het begin van de Kuweit-crisis zijn vele boeken op stapel gezet. Binnen een maand na de invasie al verscheen Saddam Hussein and the Crisis in the Gulf (Times Books, 268 blz., f 19, 50), door Judith Miller, een journaliste van de The New York Times, en Laurie Mylroie, van het Center for Middle Eastern Studies van Harvard University. Sommige critici vonden het een waardeloos boek, maar omdat het in drie weken werd geconcipieerd, vonden anderen het 'meevallen'. Het werd bij ons in recordtempo uitgebracht door uitgeverij Tirion als Saddam Hoessein. Het brein achter de Golfcrisis (207 blz., f 19, 50), helaas zonder de bibliografie en de bijvoegsels. De laatste dagen zijn verschillende Nederlandse uitgevers overspoeld met voorstellen een vergelijkbaar boek te schrijven over de recenste ontwikkelingen. Zo bestaan bij de Middle East Research Associates (MEDA), twaalf Amsterdamse wetenschappers die in 1983 de handen ineen sloegen, plannen een bundel te maken over de houding van de Arabische landen ten opzichte van het Golfconflict en de rol van de OPEC.

Om alle achtergronden van de Golfoorlog werkelijk beter te begrijpen, zijn deze haast-projekten waarschijnlijk minder geschikt. De hierna volgende selectie is gebaseerd op raadpleging van verschillende deskundigen, waarbij opvalt dat Nederland maar een echte Irak-kenner heeft: antropoloog Robert Soeterik van het MEDA, dezer dagen vaak op televisie. Wel zijn er specialisten op het gebied van de Koerden, olie, Islam en dergelijke, en uit hun voorkeuren is deze Top Tien samengesteld die dus niet is gebaseerd op verkoopcijfers, maar alleen op inhoudelijke kwaliteit.

Voor lezers die terug willen naar het begin is er A Peace to End All Peace. The Fall of the Ottoman Empire and the Creation of Modern Middle East van David Fromkin (Avon Books, 635 blz., f 37, 95), een studie over hoe in 1922 de grenzen in het Midden Oosten werden bepaald - de kern van zeer veel moeilijkheden. Een goed encyclopedisch werk is An A tot Z of the Middle East, van Alain Gresh en Dominique Vidal (Zed Books Ltd, 1990, 261 blz., f 41, 50, met kaarten); een informatieve inleiding over de rol van religie biedt Recognizing Islam. Religion and Society in the Modern Middle East door Michael Gilsenan (in 1989 als paperback herdrukt bij I. B. Taurus, 287 blz., f 26, 25).

1. Samir al-Khalil: Republic of Fear. The politics of Modern Iraq. Hutchinson Radius 1989, 310 blz., f 36, 75. ISBN 0 09 174683 3

Studie over hoe Irak onder Saddam Hussein tot een politiestaat werd. In 1980 werkten 435.000 Irakezen bij de politie of partijmilitie, tweemaal zoveel als in het veel dichter bevolkte Iran onder de sjah. Naast dit standaardwerk hoort Human Rights in Iraq van Middle East Watch, een rapport over de schendingen van de mensenrechten in Irak (Yale University Press 1990, 164 blz., f 42, 70).

2. Marion Farouk-Sluglett en Peter Sluglett: Iraq Since 1958. From Revolution to Dictatorship. I. B. Taurus 1990 (1987), 346 blz. f 39, 60 ISBN 1 85043 317 8

Gedegen overzicht van de politieke geschiedenis van Irak van de revolutie van 1958 tot 1979, met een nawoord over de situatie sinds 1986. Marion Farouk-Sluglett is Oost-Duitse en was getrouwd met een vooraanstaande Iraaks communist die in 1963 werd vermoord, samen met duizenden anderen. Peter Sluglett behoort tot de meest vooraanstaande Irak-deskundigen.

3. CARDRI (Committee Against Repression and for Democratic Rights in Iraq): Saddam's Iraq. Revolution or Reaction? Zed Books Ltd 1990, 266 blz., f 41, 50. ISBN 0 86232 820 9

Het beste overzicht van de stromingen binnen de oppositie in Irak, zoals de Koerden en communisten. Plus een gedegen politieke geschiedenis vanaf 1963 en een apart hoofdstuk over vrouwen in Irak. Zie hierover ook de recente monografie, Honour and Shame. Woman in Modern Iraq van Sana al-Khayyat (Saqi Books 1990, 231 blz., f 41, 60). Het CARDRI bestaat uit Britse wetenschappers en Irakeze bannelingen.

5. Dilip Hiro: The Longest War. The Iran-Iraq Military Conflict. Paladin 1990, 323 blz., geill., f 32, 80 ISBN 0 586 0903 8

Achtergronden van de achtjarige oorlog tussen Iran en Irak, die volgens Hussein slechts drie weken zou duren. Analyse van de internationale realpolitik rond dit conflict en een zeer gedetailleerd verslag van de oorlog. Een even scherpe analyse, maar met minder details in: The Gulf War (304 blz., f 62, 50) van John Bulloch en Harvey Morris, twee journalisten van The Independent waarvan a.s. maandag alweer een boek over de Golf verschijnt.

6. Charles Davies (red.): After the war. Iraq, Iran and the Arab Gulf. Garden Publications 1990, 426 blz., f 131, 25 ISBN 0 95 14680 57

Compilatie van lezingen over de toekomst van de Golflanden na beeindiging van de oorlog tussen Iran en Irak. De nadruk ligt op de economische gevolgen van de strijd en strategische problemen. Boek verscheen een dag voor de invasie van Koeweit. 7. Hanna Batatu: The Old Social Classes and the Revolutionary Movements of Iraq. Princeton 1989 (1978), 1283 blz., f 101, 95 ISBN 0 691 02198 8

Even kolossaal als onmisbaar werk over de sociale-economische structuur van Irak. Levenswerk van palestijn Batuta, die als eerste toegang kreeg tot archieven van de Iraakse politie. Ontving in de wetenschappelijke pers zeer veel lof.

8. M. M. van Bruinessen: Agha, Scheich und Staat. Politik und Gesellschaft Kurdistans. Parabolis 1989, 541 blz., f 50, 55 ISBN 3 88402 015 3

Van Bruinessen is een antropoloog uit Utrecht en geldt internationaal als een van de belangrijkste Koerden-deskundigen. Deze Duitse vertaling van het Engelse proefschrift behandelt de kultuur, religie en onderdrukking van de Koerden. Een ander standaardwerk op dit gebied: People Without a Country. The Kurd and Kurdistan (Zed-Press 1980) van Gerard Chaliand (ed.).

9. Robert Mabro: The 1986 Oil Price Crisis. Economic Effects and Policy Responses. Oxford University Press 1988, 308 blz., f 97, 25. ISBN 019 73000 73

Olie is een moeilijk onderwerp; de beste kennismaking is The Seven Sisters (Coronet Books 1988) van de Britse journalist Anthony Sampson, een vlot geschreven geschiedenis van de olie-industrie. Goede achtergrond bieden verder de boeken van Robert Mabro, die werkzaam is bij het Oxford Institute for Energy Studies. Ian Skeet belicht in OPEC. 25 years of prices and politics (Cambridge University Press 1988) het politieke gekonkel rondom olieprijzen.

10. Fuad Matar: Saddam Hussein. The Man, the Cause and the Future. Third World Centre 1981, 286 blz., f 41, 70, ISBN 0 86199 008 0

Curiosum; propagandaboekje dat Hussein als verlicht dictator probeert af te schilderen. Toch staat er tussen de regels veel onthullends.

Diegenen die zich met behulp van deze lijst willen inlezen moeten dat snel doen. De oorlog zal de machtsverhoudingen in het Midden Oosten ingrijpend veranderen. Veel boeken verouderen daardoor bijna per dag. Ze zullen ongetwijfeld worden herzien, maar moeten het straks ook opnemen tegen stapels publicaties over hoe de oorlog begon en - belangrijker nog - hoe hij afliep.

Bijna alle genoemde titels zijn verkrijgbaar bij Pantheon Boekhandel, Sint Antoniebreestraat 132 in Amsterdam (020 - 229488), gespecialiseerd in het Midden Oosten.

    • Ewoud Sanders