Tyndall effect

Commissaris Kalebas zat al twee dagen te posten in Filmhuis Excelsior. Van Jelle Jatstra de juwelendief nog altijd geen spoor.

Volgens een tipgever zou de beruchte boef na elke geslaagde kraak z'n buit in deze zaal verpatsen aan een heler. Opeens zag Kalebas vier stoelen naast hem een lange man in een regenjas, maar het was net te donker om zijn gezicht te zien. De commissaris ontstak vliegensvlug een sigaar, blies de rook in de lichtbundel van de projector en tuurde uit zijn ooghoeken. Geen twijfel mogelijk: Jatstra. En terwijl hij zijn handboeien pakte en opstond om de ellendeling in de kraag te grijpen mompelde Kalebas: 'Waar zouden wij zijn zonder Tyndall effect!'.

Vandaag gaan we het Tyndall effect bekijken in een glas vloeistof. We hebben nodig: een helder glas, een donkere achtergrond, vloeistoffen van diverse samenstelling en een zaklantaarn (liefst een kleine met een geconcentreerde bundel).

Doe water in het glas, schijn er met de zaklantaarn doorheen en kijk vanaf de zijkant of de lichtbundel in het glas te zien is. Nee dus. Herhaal de proef met het eiwit van een rauw ei (dus zonder dooier) in plaats van water en nu zie je de lichtbundel wel. Probeer daarna alle vloeistoffen die je maar bij de hand hebt of makkelijk kunt maken, bij voorbeeld: thee, zout water, azijn, cider, sladressing, enzovoort.

Wanneer de lichtbundel van de zaklantaarn niet te zien is, heb je te maken met een 'gewone' oplossing. De opgeloste deeltjes zijn zo verschrikkelijk klein, dat het doorvallende licht er niet door wordt verstrooid. Zout water is zo'n 'gewone' oplossing.

Maar als de deeltjes een stuk groter zijn, dan werken ze als kleine spiegeltjes die het doorvallende licht naar alle kanten weerkaatsen. Daardoor wordt de lichtbundel plotseling duidelijk zichtbaar. Dit soort oplossingen heet colloidoplossingen en hun verstrooiing van licht heet het Tyndall effect, genoemd naar de Britse natuurkundige John Tyndall (1820-1893).

Vaak is op het oog niet makkelijk om te zien of iets een gewone oplossing is of een colloidoplossing, maar met de Tyndall-test ben je daar in een mum van tijd achter. Je ziet het Tyndall effect niet alleen in vloeistoffen optreden, maar ook in gassen, denk maar aan de berookte lichtbundel, aan een straal zonlicht in een stoffige kamer of aan het schijnsel van auto-koplampen in de mist. De stof- en mistdeeltjes zijn veel groter dan de luchtdeeltjes. Luchtdeeltjes verstrooien een lichtbundel niet, maar stof- en mistdeeltjes wel. En daardoor wordt de bundel zichtbaar.

    • Felix Eijgenraam