Rechtstreekse verslaggeving vergroot verwarring

Het waren hartverscheurende beelden waarmee de Golf-oorlog - opnieuw dank zij CNN - vannacht opeens live in de huiskamer kwam. Er was ogenschijnlijk niets bijzonders te zien in Tel Aviv en Jeruzalem, maar de tv-kijker werd plotseling geconfronteerd met mensen die zich op datzelfde moment op het ergste voorbereidden. Het gaf de rechtstreekse beelden een ondraaglijke spanning.

Omstreeks half twee Nederlandse tijd meldde Wolf Blitzer, de Pentagon-correspondent van CNN, dat zijn doorgaans zeer welingelichte bronnen op het Pentagon hem geinformeerd hadden over raketaanvallen op Israel. Kort daarna werd overgeschakeld naar het CNN-bureau in Jeruzalem. We zagen CNN-correspondent Larry Register rondscharrelen op zijn kantoor. “Ik hoor een explosie”, zei hij. “Het is hier paniekerig.” Om hem heen liepen al mensen rond met gasmaskers op.

De presentator in Amerika verzocht hem een camera buiten het raam te houden. Register vroeg advies aan collega's, waarop de presentator plotseling riep: “Doe het ook maar niet. Instructies van onze producer: doe dat raam niet open, breng jezelf niet in gevaar!” Daarop begon Register op nogal onhandige wijze zijn gasmasker te bevestigen. Dat duurde zeker vijf minuten, hetgeen minstens vier minuten te lang is als een raket met een chemische lading inslaat. De CNN-presentator in Amerika bleef maar tegen Register praten, hoewel zich op elk moment een ramp kon voltrekken die live in miljoenen huiskamers te zien zou zijn geweest. De tv-kijker kon op dat moment niet weten dat Register zich vergiste: er was geen inslag geweest in Jeruzalem.

Voor de oorlog uitbrak, zei een CNN-functionaris dat de tv-stations door de gevanceerde technische mogelijkheden voor bizarre dilemma's kunnen komen te staan. Wat te doen als een raket tijdens een rechtstreekse reportage inslaat? Doorgaan met uitzenden? De situatie van de afgelopen nacht bewees dat er in de praktijk geen tijd is voor dergelijke dilemma's: er wordt gewoon uitgezonden. Die dilemma's mogen we straks zelf oplossen: blijven we kijken of niet?

Hoe zal de publieke opinie reageren als het zover komt? Dat is voor Saddam Hussein een aangenamere vraag dan voor zijn tegenstanders. In San Francisco worden morgen bij een betoging 50.000 anti-oorlogsdemonstranten verwacht - en dat terwijl er tot dusver nog amper slachtoffers zijn gevallen aan geallieerde kant. “Dit wordt een media-oorlog”, zei de commandant van de 'Zuiderkruis' tegen NOS-verslaggever Paul Grijpma. Het slechte nieuws zal, volgens hem, achtergehouden worden. Maar dat niet alleen: het zal ook juist gebruikt worden om de tegenstander en zijn achterban te demoraliseren. Dank zij de elektronische media kan dat nu sneller dan ooit.

Saddam Hussein heeft de westerse journalisten nog altijd niet zijn land uitgejaagd, maar waarom zou hij ook? CNN mocht het thuisfront de eerste nacht uitgebreid informeren over de bombardementen op Bagdad. Vanmorgen meldde verslaggever John Holliman dat hij en zijn collega's de nacht in de schuilkelder onder het hotel hadden moeten doorbrengen. Ze mogen geen spontane telefoongesprekken meer voeren met Amerika, er zal steeds een censor aanwezig zijn. Maar reken maar dat Saddam Hussein de Amerikaanse verslaggevers straks de nodige faciliteiten zal geven voor interviews met gevangen Amerikaanse soldaten.

“Saddam Hussein heeft wel degelijk een weldoordacht plan”, zei de Midden Oosten-expert David Lay. “Hij wil dit conflict verlengen. Hij zal in een landoorlog zoveel mogelijk slachtoffers willen maken om de publieke opinie in het westen te beinvloeden.”

De snelle, rechtstreekse verslaggeving heeft nog een ander gevolg: zij brengt niet alleen de chaos en de verwarring over, maar zij verergert die ook. Er is geen tijd meer om berichten te verifieren: veel nieuws wordt ongecontroleerd de huiskamer ingesmakt. De afgelopen nacht circuleerden er voortdurend tegenstrijdige berichten over de lading van de raketten op Israel en de plaatsen waar ze zouden zijn ingeslagen. Voor de familieleden van de Israelische bevolking in het buitenland moet het een nachtmerrie zijn geweest.

“Deze rechtstreekse tv-reportages voegen iets te veel drama toe”, mopperde BBC-presentator David Dimbleby. Hij vergat erbij te vermelden dat drama tegenwoordig onlosmakelijk met zijn beroep is verbonden.

    • Frits Abrahams