'Golfactie slecht voor internationale rechtsorde'

AMSTERDAM, 18 jan. - Behalve met politieke argumenten rechtvaardigt het kabinet de Nederlandse deelneming aan de oorlog in de Golf onder meer met artikel 90 van de Grondwet: “De regering bevordert de ontwikkeling van de internationale rechtsorde”. Is dat een houdbare stelling? Volkenrechtdeskundige en voorzitter van de Vereniging voor de Verenigde Naties prof.dr. P. J. I. M. de Waart van de Vrije Universiteit vindt van niet.

“Met dat artikel heeft de Nederlandse regering nooit iets gedaan. Niet toen Indonesie Oost-Timor onder de voet liep. Niet toen Irak als agressor Iran binnenviel. Dat grondwetsartikel geeft hooguit een sfeer aan, een richting; het is niet bindend. Het is geen kapstok om de hele operatie aan op te hangen. Er is een politieke beslissing genomen, en wel om de VS te steunen. Niet om het Handvest van de VN uit te voeren of om de Veiligheidsraad te steunen.”

Toch zegt het kabinet ook dat Nederland “in het kader van de VN-resoluties” optreedt. Resolutie 678 zou, volgens de Nederlandse regering, individuele lidstaten machtigen om geweld te gebruiken en lidstaten verzoeken elkaar te hulp te komen.

“Geweld mag volgens deze resolutie, ja. Het is alleen geen verplichting. Het is aan de individuele lidstaten overgelaten om wel of niet te handelen. Het is geen opdracht van de Veiligheidsraad - de operatie staat niet onder VN-commando. Het is een actie van 29 individuele VN-leden tegen een ander VN-lid.

De Veiligheidsraad doet als het ware een oogje dicht en zegt: nou, ik laat het aan jullie over en ga je gang maar. Terwijl in feite het sanctiecomite van de VN redelijk tevreden was over de resultaten die met de economische sancties waren bereikt. Die hebben er onder meer toe geleid dat de gijzelaars zijn vrijgelaten. Vanuit het VN-Handvest geredeneerd is wat er nu gebeurt niet hoopgevend voor de handhaving van de internationale rechtsorde in de toekomst.''

Waarom niet? De geallieerden willen toch Koeweit bevrijden van een agressor?

“Ieder is het erover eens dat Irak geleid wordt door een misdadig regime. Maar als dit internationale-rechtsorde-nieuwe-stijl is dan stemt mij dat toch niet vrolijk. Dit is een benadering van een paar sterke Westerse landen die de VN zien als een instrument van hun nationale politiek. Als de VN daar in passen is dat prima, maar is de VN-aanpak daarmee strijdig dan prevaleert de eigen nationale aanpak. Het Handvest had voor dit soort situaties heel wat meer mogelijkheden geboden. Het is ook erg jammer dat de VN in de afgelopen maanden de Amerikanen als woordvoerder van de Veiligheidsraad hebben geaccepteerd. Dat had de secretaris-generaal moeten zijn.”

Wat had er dan moeten gebeuren?

“De Veiligheidsraad had het democratische karakter van resolutie 678 kunnen toetsen door na 15 januari aan de Algemene Vergadering voor te stellen Irak te schorsen als lid en eventueel uit te stoten. Dat was vermoedelijk aangenomen. Voor de hele bevolking van Irak was het een duidelijk signaal geweest dat Saddam Hussein zich ernstig heeft misdragen. Dan had de Veiligheidsraad er na met meer gezag kunnen oproepen tot gewapend geweld. Net als bij Korea had deze operatie onder VN-embleem uitgevoerd moeten worden. Dat had waarschijnlijk niet tot een andere opstelling van Irak geleid, maar het was wel een heel duidelijke markering geweest van een nieuwe internationale aanpak. Dat mis ik nu.”

Aangenomen dat de internationale troepenmacht zich inderdaad zelf heeft benoemd tot uitvoerder van de wensen van de VN, doen ze dat dan correct?

“Militair ligt het voor de hand om met doelen in Irak te beginnen, maar men heeft ook raketopstellingen geneutraliseerd die een bedreiging betekenen voor Israel. De VN zijn er bepaald niet voor om onder de huidige omstandigheden Israel te beschermen. Vanuit het Handvest geredeneerd is Israel een lidstaat die zich niks aan trekt van de Veiligheidsraad en die dat open en bloot te kennen geeft. En dan zou nu de Veiligheidsraad opdracht geven om militaire installaties in Irak aan te vallen die tegen Israel zijn gericht? Je zou dat hooguit als noodrecht kunnen uitleggen; het Handvest duldt niet dat lidstaten elkaar naar het leven staan. Dat geldt dan ook voor Irak en Israel.”

Geeft de VN-resolutie eigenlijk wel de legitimatie om Iraaks grondgebied aan te vallen of te bezetten?

“Dat is onduidelijk gebleven. Vanuit het Handvest geredeneerd zou het beter zijn als dat niet kon, maar het is militair onmogelijk om Koeweit te bevrijden en Irak intact te laten.”

De Fransen beperken zich wel tot aanvallen op Koeweit en negeren Iraaks grondgebied.

“De Fransen redeneren juridisch inderdaad zuiverder dan de Amerikanen en de Britten.”

    • Folkert Jensma