Aanval op Irak nu ook vanaf Turkse basis

ISTANBUL, 18 jan. - De afgelopen nacht zijn 25 Amerikaanse toestellen waaronder ten minste een F-111-bommenwerper en drie tankvliegtuigen opgestegen van de NAVO-basis Incirlirlik bij de Turkse stad Adana, bijna 600 kilometer van de Iraakse grens. In de eerste nacht van de oorlogshandelingen was de basis nog niet gebruikt.

Het gebeurde kort na de Iraakse raketaanval op Israel, maar een chronologisch verband is niet gelegd. Hoewel van Turkse zijde werd gesproken van een oefenvlucht, wordt er niet aan getwijfeld dat de eenheid, die later weer op de basis is teruggekeerd, doelen in Irak heeft gebombardeerd.

Het Turkse parlement heeft gisteren met 250 tegen 148 stemmen ingestemd met het ter beschikking stellen van Incirlirlik dat normaonder Turks commando staat, voor de operatie Desert Storm. Ook kreeg de Generale Staf (president Ozal) volmacht tot het gebruik van Turkse troepen buiten de grens. Dit gebeurde na een stormachtig debat waarin de twee oppositieleiders, Erdal Inonu van de sociaal-democraten en Suleyman Demirel van de conservatieve Partij van het Juiste Pad, de regering Akbulut en daarmee president Ozal beschuldigden van het voeren van een 'avonturierspolitiek' waardoor Turkije in een oorlog kan worden betrokken, zoals het ook in de voor het land noodlottige Eerste Wereldoorlog is meegesleept.

Op deze manier, aldus de oppositie, gaan we weer terug naar de jaren vijftig, toen Turkije Frankrijk steunde in de oorlog tegen de Algerijnen en ook instemde met het Suez-avontuur (1956) van Frankrijk, Engeland en Israel. Het kostte toen vele jaren om het vertrouwen van de Arabieren enigszins terug te winnen. Sinds afgelopen nacht doemt ook het perspectief op dat Turkije een soort bondgenoot wordt van Israel, waarmee het weliswaar diplomatieke betrekkingen onderhoudt, maar waarvoor brede groepen van de bevolking, zowel linksen als fundamentalisten, geen goed woord over hebben.

“Als jullie oorlog willen, verklaar die dan meteen en praat er niet omheen”, riep Demirel gisteren. Maar premier Akbulut hield staande dat zijn regering niet uit is op het openen van een tweede front in het noorden van Irak en dat de volmachten alleen dienen voor defensieve doeleinden. Van de, uit 1987 daterende en nu zeer flatterend en kunstmatig geworden regeringsmeerderheid van 276 op 450 parlementariers, waren er 24 niet komen opdagen.

Na het debat in het parlement, waaraan hij als president niet kon deelnemen, verscheen Ozal, die de hele Turkse politiek uitstippelt, breed lachend voor de televisie. Gevraagd naar reacties op Inonu's beschuldiging dat hij een 'gokker' is, zei hij: “Ik ben geen gokker maar een ingenieur en een rekenaar.”

De nervositeit in het zuidoosten van Turkije is toegenomen na de Iraakse raketaanvallen op Israel en Saoedi-Arabie. Ook Incirlirlligt theoretisch onder bereik van zulke raketten, al wordt betwijfeld of Irak, dat zijn handen vol heeft, “aan Turkije toe zou komen”. Er worden troepenbewegingen in Irak gemeld van het noorden (de grens met Turkije) naar het zuiden.

Spanning is er ook al dagen in het door Koerden bewoonde gebied van Diyarbakir, waar oude gevechtsvliegtuigen van de mobiele NAVO-eenheid zijn gestationeerd en de basis is waar Nederlandse militairen ultramoderne Patriot-afweerraketten bedienen.

Op 250 kilometer ligt het grensgebied, waaruit de bevolking grotendeels is weggetrokken en dat nu ook voor de pers onbereikbaar is. De burgers die zijn gebleven, beschikken niet, zoals de militairen, over gasmaskers al heeft Nederland 200.000 stuks aangevoerd.

De enige officiele grenspost is van Iraakse zijde gesloten, maar gevreesd wordt dat de komende dagen tienduizenden Iraakse vluchtelingen over de bergen komen als de bombardementen voortduren.

Oud-premier Bulent Ecevit, leider van de partij Democratisch Links, heeft geklaagd dat er in het gebied niets is gedaan om burgers te beschermen. Twee kinderen, wier hoofden met plastic zakken waren overdekt om ze te beschermen tegen een gifgasaanval, zijn gestikt. Restaurants doen goede zaken doordat veel mannen hun vrouwen en kinderen hebben laten gaan en niet thuis eten.

Taxichauffeurs varen ook wel bij het sterk uitgedijde aantal vertegenwoordigers van de pers. Turkse journalisten komen met klachten dat verhalen niet vrij kunnen worden doorgegeven. Een journalist van de Cumhuriyet kwam in moeilijkheden toen hij het volgende wilde schrijven: “Wij krijgen hier op het perscentrum meer thee dan informatie”. Nadat er een officier bij was gekomen werd de zaak gesust.