Opgelucht Egypte maakt zich toch zorgen

KAIRO, 17 jan. - “Oorlog of geen oorlog, Saddam is galas, finito, finished”. De spreker die de gedachten van president Mubarak zeer nauwkeurig pleegt weer te geven, gebruikte het Arabische, Italiaanse en Engelse woord om nog eens met klem te onderstrepen dat, wat Egypte betreft, de Golfoorlog tegen de man Saddam en niet tegen het volk van Irak wordt gevoerd.

Voor president Mubarak is het absoluut noodzakelijk om de Arabische wereld ervan te overtuigen dat Egypte uitsluitend en alleen aan de oorlog meedoet ter verdediging van 'de Arabische legitimiteit' en de Arabische belangen - en niet ter ondersteuning van de Amerikaanse of Westerse belangen. Vandaar dat de president in een vraaggesprek met Mayo, de spreekbuis van de regerende Nationaal Democratische Partij (NDP), dat voor de grote klap van afgelopen nacht werd verstrekt, nog eens officieel herhaalde dat de Egyptische troepen in het Golfgebied (40.000 in Saoedi-Arabie en 5.000 in de Verenigde Arabische Emiraten) een beperkte rol zullen spelen. “Zij zullen Irak niet binnenvallen en alleen als veiligheidstroepen naar Koeweit gaan.”

Een van de belangrijkste redenen voor deze terughoudende strategie is dat Saddam aan de Koeweits-Saoedische grens duizenden geronselde Egyptenaren heeft opgesteld - naar hier verluidt 20.000 man. Mubarak wil, evenals zijn commandanten in Saoedi-Arabie, ten koste van alles vermijden dat Egyptenaren tegen Egyptenaren moeten vechten. Hier vrezen velen toch al dat de naar schatting een half miljoen Egyptenaren die nog steeds in Irak zijn, op grote schaal vermoord zullen worden als de Irakezen zich bewust worden van de omvang van hun nederlaag.

Vandaar dat men hier absoluut niet verbaasd is dat Saoedische en Koeweitse vliegtuigen wel aan de massale bombardementen in Irak en Koeweit hebben deelgenomen. Het was voor de Westerse geallieerden van eminent belang dat de luchtmachten van islamitische mogendheden aan de aanvallen deelnamen om zoveel mogelijk de indruk weg te nemen dat het christelijk imperialisme weer eens tegen de moslim-wereld in actie was gekomen. Van even groot belang was het om de Saoediers en de Koeweiti's duidelijk te maken dat zij geen passieve toeschouwers zijn, maar strijders die over hun eigen toekomst kunnen beschikken en daarvoor bereid zijn te sterven.

Aangezien Egypte een soortgelijk belang heeft als het in de toekomst een van de belangrijkste spelers in de Arabische wereld wil blijven, zit er voor Mubarak niets anders op dan op beperkte schaal aan de komende landoorlog in Koeweit deel te nemen. Hier gelooft men niet dat dit zo'n bloedig karwei wordt als de afgelopen maanden door talloze specialisten werd afgeschilderd. Ten eerste, omdat het vaststaat dat het overgrote deel van de Iraakse troepen in Koeweit oorlogsmoe, niet gemotiveerd en van een povere militaire kwaliteit is. Zelfs talloze Ba'athisten zouden zich thans tegen hun leider keren. Volgens het chique regeringsblad Al Ahram leeft Saddam in totale afzondering en beweegt hij zich tussen 54 schuilplaatsen. Al Ahram bevestigt dat de moraal van de Iraakse bevolking tot een dieptepuntepunt is gezakt.

Alleen Saddams Revolutionaire Garde, waarin de trouwste en de best opgeleide elementen van de Iraakse strijdkrachten zijn opgenomen - velen afkomstig uit Saddams geboortestad Takrit - heeft hoge militaire kwaliteiten. Maar juist deze Revolutionaire Garde werd de afgelopen nacht op een werkelijk ongelooflijke manier door de aanstormende vliegtuigen bestookt.

Men was hier vanochtend absoluut niet verbaasd dat Saddams zo gevreesde vliegtuigen en raketten in geen velden of wegen te bekennen waren. Er heerste wel bij velen een gevoel van opluchting dat “de gevaarlijke internationale moordenaar, niet alleen van enkele individuen, maar van een heel volk” (aldus het populistische regeringsblad Al Akhbar) nu eindelijk zijn gerichte straf krijgt. Diverse mensen herinneren zich opeens de juni-oorlog van 1967, die door Israel niet in zes dagen, maar in enkele uren werd beslist, toen de luchtmacht van Egypte werd uitgeschakeld.

De beoordeling hier is dat vannacht precies hetzelfde is gebeurd in Irak. “We kennen die praatjes van een leider die zich zo gevreesd heeft gemaakt, dat zijn commandanten hem niet de waarheid durven vertellen. Alleen zo is het te verklaren dat de Iraakse radio met zijn fantasieen doorgaat dat Saddam zijn vijanden 'de les zal lezen', dat hij in naam van God en de Islam 'de moeder van alle veldslagen zal winnen en 'de verrader, koning Fahd, zal liquideren” ', aldus een groep Egyptische managers.

Het grootste deel van de bevolking, zo blijkt uit de gesprekken in de koffie- en theehuizen, deelt de mening dat Saddam eindelijk zijn gerechte straf moet ondergaan. Hun oordeel werd versterkt door de officiele verklaring van de Opperste Sjeik van Al Azhar, de hoogste religieuze autoriteit op moslimgebied van Egypte en ver daarbuiten, dat oorlog tegen Saddam noodzakelijk was.

Echt opgetogen waren natuurlijk de circa 35.000 Koeweiti's die hier als vluchtelingen in hotels en flatgebouwen leven. Bij honderden kwamen ze naar de Koeweitse ambassade om de aanstaande bevrijding van hun land en hun terugkeer te vieren. Sommigen huilden bij de gedachte wat hun achtergebleven families in Koeweit nu moesten doorstaan. Maar de meesten lachten en dansten en zwaaiden met Koeweitse vlaggen.

Maar alle vreugde dat Saddam waarschijnlijk niet langer zo'n vreselijk gevaar is, wordt getemperd door een groot aantal zorgen. Op binnenlands gebied is de overheid duidelijk bang - zowel voor terroristische aanslagen als voor mogelijke paniek onder de bevolking. Vandaar dat de president gisteren alle oppositieleiders voor een gesprek uitnodigde. Elke dag wordt nu in het Suezkanaal door een mijnenveger naar mogelijke mijnen gezocht. De Assoean-dam in Zuid-Egypte en de aangrenzende elektriciteitscentrales worden zeer zwaar bewaakt, zoals alle belangrijke overheidsinstellingen en -bedrijven. In mijn zo goed als uitgestorven luxe-hotel waren vanochtend, naar het leek, meer veiligheidsagenten in de lobby dan hotelgasten plus -personeel.

De bakkers van Egypte hebben geklaagd dat hun meeltoewijzing is verminderd, maar premier Atef Sidki zei dat dat niet waar was. Kennelijk proberen diverse lieden misbruik van de situatie te maken en de prijzen op te drijven. Volgens Sidki is daarvoor geen enkele reden. Hij zei dat er voldoende meel en andere basis-levensmiddelen zijn voor een periode van een half jaar en dat het dus onzin is om te hamsteren. Niettemin wordt er nog steeds gehamsterd en staan er lange rijen voor de bakkerijen.

De oorlog in de Golf heeft ook op inter-Arabisch gebied verstrekkende gevolgen. Mubarak zei gisteren tegen verslaggevers dat hij “verbaasd” was over de buitengewoon felle verklaring van koning Hassan II van Marokko. Deze heeft Egypte van “verraad” aan de Arabische zaak beschuldigd. Volgens Hassan nam Egypte nu wraak op Irak, omdat Saddam Hussein op de Arabische topconferentie van 1978 het initiatief had genomen Egypte voor onbeperkte tijd uit te sluiten uit de Arabische Liga, nadat wijlen president Sadat vrede met Israel had gesloten. Daarom had Egypte op zijn beurt geprobeerd om tijdens de bijzondere Arabische topconferentie van 10 augustus vorig jaar Irak uit de gelederen van de Arabische Liga te verdrijven.

Mubarak verwierp die beschuldiging omdat Egypte, naar zijn zeggen, een land van tolerantie is en niet door wraak gedreven zijn politiek voert. Als wraak noodzakelijk was geweest, dan was die wraak al genomen door een ander land dan Egypte, namelijk ten tijde van de oorlog tegen Iran. De president vroeg zich tevens af hoe koning Hassan aan zijn informatie kwam, waar hij toch eigen vertegenwoordigers bij de arabische top had.

De manier waarop Mubarak zijn boosheid binnen beperkte grenzen vertolkte, is te verklaren uit de verwachting hier dat de oorlog tot enorme repercussies in de Maghreb en in Jordanie zal leiden. Het is hier bekend dat de Marokkaanse vorst de grootste moeite heeft om de ulama, de moslim geestelijkheid in zijn land, te weerhouden van totale steun aan Saddam. De radicaal-islamitische groeperingen in de andere Noordafrikaanse staten, die naar Gods staat op aarde streven, neigen tot dezelfde houding, ook al wordt het Front van Islamitische Redding in Algerije nog steeds door Saoedi-Arabie en Koeweit gesubsidieerd.

Niet alleen de Egyptische betrekkingen met de Maghreb en Jordanie, maar ook die met Jemen, zijn op een dieptepunt beland. In de Jemenitische hoofdstad Sana'a kwam het al eergisteren tot een gewelddadige demonstratie voor de Egyptische ambassade. Het populistische regeringsblad Al Akhbar vroeg zich vanochtend in een commentaar af waar al diegenen waren die nu medelijden hebben met Saddam Hussein en die voorheen de mogelijkheden hadden om zijn fouten te corrigeren en de Arabische Natie lange maanden van pijn, lijden en spanning te besparen. Volgens het blad begonnen zij daarentegen aan de uitvoering van hun 'smerige spel', waaruit bleek dat zij reeds voordien bij dat spel betrokken waren geweest.

Het groeiende conflict tussen de Arabische anti-Saddam-staten en de rest van de Arabische wereld is juist voor Mubarak, die naar verzoening en consensus streeft, buitengewoon vervelend. Waarschijnlijk om die reden was de regering aan het begin van de middag nog steeds niet met een officiele regeringsverklaring over de oorlog verschenen.

    • Michael Stein