Gorbatsjov wil 'controle' op de massamedia herstellen

MOSKOU, 17 jan. - President Michail Gorbatsjov van de Sovjet-Unie wil de persvrijheid aan banden leggen. In het parlement van de unie heeft hij gisteravond gepleit voor “controle” op de massamedia die volgens hem “verzuimen objectieve informatie te geven”. De Opperste Sovjet heeft gisteren de commissie voor openbaarheid ('glasnost') gevraagd om “concrete maatregelen” voor te bereiden.

Gorbatsjov deed zijn voorstel gisteren naar aanleiding van een wrevelige vraag van een volksvertegenwoordiger over het befaamde Leningradse televisieprogramma 'Zeshonderd Seconden' dat dinsdagavond op het lokale kanaal van de tweede stad van het land een uitvoerige reportage uitzond over de gebeurtenissen in Vilnius afgelopen weekeinde. Gisteren werd dezelfde reportage op het eerste kanaal van de centrale televisie uitgezonden. Volgens de gedeputeerde diende die cruciale zender onder controle te komen. Gorbatsjov interrumpeerde. Hij ging daarvoor niet naar het officiele katheder maar reageerde vanuit zijn presidentiele loge op het podium van het parlement. “We moeten niet alleen het eerste kanaal onder controle hebben maar ook het tweede, derde, vierde, vijfde, zesde en zevende (de laatste twee bestaan niet, HS), de radio en alle massamedia, “ zo stelde Gorbatsjov. “We hebben objectiviteit nodig.” De president keerde zich expliciet tegen een krant, het weekblad Moskovskije Novosti dat hij gisteren zelfs bij haar Engelse titel Moscow News aanduidde.

Die krant verscheen gisteren met een zwarte rouwrand op de voorpagina en de kop “bloedige zondag”. In een hoofdartikel, eveneens afgedrukt op de voorpagina, bestempelen leden van de redactieraad (de 'raad van oprichters van Moskou Nieuws') het militaire optreden in Vilnius als een “misdaad van een regime dat het toneel niet wil verlaten”. Ze keren zich tegen de “leugens” die worden verspreid om de actie van het leger te rechtvaardigen. “Voor het behoud van de unie is het absoluut niet onvermijdelijk om het in een kerkhof van broeders te veranderen”, aldus de oprichters van het weekblad.

Vooral die lijst ondertekenaars heeft Gorbatsjov onaangenaam getroffen. Daarop staan onder anderen de bekende commentator Aleksandr Bovin van de regeringskrant Izvestia en zijn eigen economische adviseurs Nikolaj Petrakov en Stanislav Sjatalin. Op de lijst staan ook burgemeester Gavriil Popov van Moskou, diens loco Sergej Stankevitsj (die zich eerder nooit tegen een wat autoritairdere vorm van bestuur heeft gekeerd), de econoom Oleg Bogomolov en de filosoof Aleksandr Tsjipko.

Een afgevaardigde van de radikaal-democratische 'Interregionale fractie' wees gisteren het parlement op de perswet die sinds afgelopen zomer van kracht is en die de vrijheid van de massamedia regelt. Dank zij die interventie werd het debat gisteren niet onmiddellijk met een resolutie afgerond. Op voorstel van parlementsvoorzitter Anatoli Loekjanov werd het probleem van de “objectieve informatie” verwezen naar de commissie voor de glasnost. De Opperste Sovjet, een parlement dat twee jaar geleden in relatief vrije maar wel door de CPSU gecontroleerde verkiezingen werd verkozen, steunde dat voorstel met overweldigende meerderheid (275 voor, 32 tegen en 30 onthoudingen).

Het televisiejournaal Vremia maakte gisteren geen melding van de jongste wending van Gorbatsjov. Hij rapporteerde wel over een officiele verklaring van het ministerie van defensie dat zich beklaagde over de “gefalsificeerde, insinuerende en leugenachtige” berichtgeving in met name genoemde kranten als Moskou Nieuws, Moskovski Komsomolets (het radikale orgaan van de hoofdstedelijke communistische jeugdbeweging) en Komsomolskaja Pravda (het grootste dagblad van de Sovjet-Unie).

Petrakov en Sjatalin - de professor die tot de opheffing ervan lid was van de 'presidentiele raad' en de intellectuele vader van een drastisch economisch hervormingsbeleid die trouw bleef aan Gorbatsjov ook toen die zijn voorstellen in tweede instantie verwierp - zijn niet de enige intellectuelen die zich hebben afgewend van Gorbatsjov. Hoofdredacteur Jegor Jakovlev van Moskovkije Novosti, die steeds tussen de president en de radikale democraten opereerde, heeft zijn lidmaatschap van de communistische partij opgezegd. En ex-minister van binnenlandse zaken Vadim Bakatin kritiseerde gisteren in een krant de rol die Gorbatsjov heeft gespeeld bij de militaire actie in Litouwen.

Sjatalin voegde er in een vraaggesprek met Moskovskije Novosti expliciet aan toe dat hij “niet meer in de ploeg van Gorbatsjov speelt”, ook al zei hij er wel bij dat hij nog altijd bereid is hem van “advies” te dienen. Volgens Sjatalin is een “comite van maatschappelijke redding” noodzakelijk. “Maar niet zo”, zei hij in een verwijzing naar de wijze waarop onbekend 'comite's van nationale redding' de afgelopen week in de Baltische landen fungeren als parallelle macht.

    • Hubert Smeets