Door Golfconflict extra nauwkeurigheid civiele satellietnavigatie

Terwijl civiele weersvoorspellingen voor de Golfregio angstvallig worden beperkt, is de publieke toegankelijkheid tot het Amerikaanse militaire satellietnavigatiesysteem NAVSTAR-GPS juist toegenomen. Niet-militaire of vijandelijke gebruikers van dit systeem, zoals watersporters en Irakezen, kunnen met behulp van dit systeem hun positie nu even nauwkeurig aflezen als het Amerikaanse leger zelf.

De satellietsignalen van het NAVSTAR Global Positioning System worden normaal gesproken volgens een geheim schema opzettelijk gestoord. Daardoor bedraagt de onzekerheid in de plaatsbepaling voor civiele ontvangers, die gratis van het systeem gebruik mogen maken, 35 tot 100 meter. Met de speciale ontvangers van het Amerikaanse leger daarentegen kan een onzekerheid van slechts 10 meter worden verkregen.

De Amerikanen hebben het stoorsignaal nu uitgeschakeld omdat de troepen in de Golfregio over te weinig militaire ontvangers beschikken. Voor de plaatsbepaling in de Saoedische woestijn zijn ze in hoge mate van satellietnavigatie afhankelijk.

Bij wijze van noodoplossing heeft het leger de afgelopen maanden zo'n 1500 civiele ontvangers opgekocht. Omdat het stoorsignaal is opgeheven kan hiermee nu ook de gebruikelijke militaire precisie worden verkregen.

Een nadeel is natuurlijk, dat Irak hiervan in principe kan meeprofiteren. De Irakezen bschikken echter maar over een gering aantal civiele NAVSTAR-ontvangers, waardoor de Amerikanen zich hun stap gemakkelijk kunnen permitteren.

De GPS-signalen hebben een frequentie van ca. 1, 5 Gigahertz. Ze zijn niet gemakkelijk over een groot gebied te storen. 'Continuous wave (CW) jamming' is wel mogelijk, maar slechts lokaal.

NAVSTAR ('Navigation by Satellite Timing and Ranging') GPS is het neusje van de zalm op het gebied van satellietnavigatie. In zijn complete vorm zal het bestaan uit 24 satellieten (waarvan drie reserve) die op een grote hoogte van 20.200 kilometer (ruim driemaal de aardstraal) in zes cirkelvormige banen rond de aarde draaien. De eerste NAVSTAR-satellieten werden gelanceerd in 1978. Op dit moment zijn er nog maar elf in omloop, maar als men zes uitstekend functionerende testsatellieten meerekent zventien. De nieuwste GPS-satelliet is op 26 november jongstleden door de Amerikanen gelanceerd. De lancering van deze satelliet is vervroegd teneinde de beschikbaarheid van GPS in het Golfgebied zoveel mogelijk te verhogen.

De NAVSTAR-satellieten zijn uitgerust met zeer nauwkeurige klokken en zenden op identieke tijdstippen radiopulsen uit. Hoe groter de afstand tot de ontvanger, hoe later het signaal aankomt. Door de signalen van drie of vier satellieten tegelijk op te vangen, kan de exacte positie worden berekend. De banen zijn dusdanig gekozen, dat overal ter wereld op elk moment ten minste vier NAVSTAR-satellieten aan de hemel waarneembaar zijn. Als het systeem compleet is, zullen de posities overal in drie dimensies kunnen worden bepaald. Op dit moment kan dat in grote delen van de wereld nog maar in twee (horizontale) dimensies, maar dat is geen bezwaar als men de hoogte kent. In het Golfgebied tweedimensionale GPS-plaatsbepaling vrijwel 24 uur per etmaal mogelijk.

De Sovjets beschikken over een eigen satellietnavigatiesysteem, GLONASS, met een vergelijkbare nauwkeurigheid en in ongeveer dezelfde fase van ontwikkeling.