De Eetmeter

Het Voorlichtingsbureau voor de Voeding heeft geheel voortijdig de 1.0-versie van het computerprogramma De Eetmeter uitgebracht. Iedereen kan het kopen, maar deze versie van het programma is ongeschikt voor verspreiding op grote schaal. Het programma geeft ongeschikte en tegenstrijdige voedingsadviezen.

Met de Eetmeter is uit te rekenen - na opgave van wat is gegeten bij ontbijt, tussendoortje, lunch, tussendoortje, avondeten (daarna niks meer - geen zoutje voor de buis) - hoeveel kilocalorieen, verzadigd en onverzadigd vet, eiwit, koolhydraten, alcohol en zout u binnenkreeg en of dat verantwoord was. U kunt opgeven hoeveel kilocalorieen u per dag wilt eten en u kunt laten berrekenen of u te dik of te dun bent. Het is de bedoeling dat het programma adviseert over de samenstelling van het menu en dat er makkelijk wijzigingen in het menu zijn aan te brengen waardoor het beter in overeenstemming met de Nederlandse voedingsrichtlijnen komt.

Drukt u na het probleemloos intoetsen van een dagmenu nietsvermoedend op de functietoets Toelichting dan verschijnt er waarschijnlijk een boodschap op het scherm waarvan de angst u om het hart slaat. Bij voorbeeld: 'U gebruikt te veel verzadigd vet. Hierdoor is het risico op hart- en vaatziekten vergroot.' Al na een dag!

Wie echter teveel alcohol heeft gedronken, krijgt een mildere boodschap: 'De hoeveelheid alcohol op deze dag ligt boven de grens die als verantwoord wordt beschouwd. (... ) Het is verstandig om niet dagelijks alcohol te drinken en als u drinkt, het op maximaal twee a drie glazen te houden.'

Wat de vetconsumptie betreft worden dus na een dag al forse conclusies getrokken. Daarvoor zijn echter geen goede gronden aanwezig. Over het gezondheidsrisico van een maaltijd is onmogelijk iets te zeggen. Een waarschuwing in de trant van 'als dit menu kenmerkend is voor uw consumptiepatroon kunt u het beter anders doen' zou realistischer zijn.

De waarschuwingen zijn echter niet alleen slecht geformuleerd, ze worden ook op verkeerde gronden uitgedeeld en leiden tot tegenstrijdige adviezen. Het programma selecteert ze op basis van de uitgerekende consumptie van kilocalorieen, vetten, eiwitten en koolhydraten.

Maar het werkt veel te grof. Het is bij voorbeeld makkelijk om - bij een gewenste opname van 1900 kcal per dag (een vermageringsdieet) - een menu van bijna 3200 kcal in te vullen. In de toelichting onder energie komt dan weliswaar te staan: 'De berekende hoeveelheid energie is meer dan u wilde gebruiken.' Maar over vet meldt de Eetmeter: 'De hoeveelheid vet in uw voeding is aan de lage kant. (... ) dan doet u er goed aan wat meer vet te gebruiken.' Over eiwit wordt gemeld dat de juiste hoeveelheid werd gegeten en over koolhydraten ontbreekt iedere mededeling.

Meer vet dus, terwijl de lijner die dag met 76 gram vet al ver over de schreef ging.

Bij een menu met veel minder dan het gewenste aantal kilocalorieen gebeurt hetzelfde. Zo'n menu kan het resultaat zijn van steeds verdergaande aanpassingen op grond van de adviezen die het programma geeft. Nu eens bevat het menu volgens de Eetmeter te veel verzadigd vet, na weer een aanpassing dreigt er teveel eiwit of koolhydraat in de voeding te komen. Over energie kent het programma maar drie mededelingen: meer, goed of minder. Een bovengrens aan de eetlust wordt niet gesteld. Alleen bij een te grote afwijking naar beneden volgt een alarm. Naar onder ligt die bij een dagelijkse opname van 1000 kilocalorieen. Bij 1050 kilocalorieen kan het programma nog adviseren minder vet of eiwit te eten, maar onder de 1000 volgt: 'Er kan niet vergeleken worden... De berekende energie is te laag! Geef enter.' Verdere hulp blijft uit.

De krakkemikkige adviezen, die een dietiste tegenover een client nooit uit haar mond zal krijgen, maar waar het Voorlichtingsbureau voor de Voeding de angstige, eenzame computergebruiker wel mee opscheept, blijken voort te komen uit een tekortschietend rekenmodelletje. Het programma is gebaseerd op de doctrine - op goede gronden opgesteld door de Voedingsraad - dat in een gezonde voeding koolhydraten, vetten en eiwitten in een bepaalde verhouding moeten voorkomen. Het programma oordeelt uitsluitend op grond van die verhouding, hoe ver de totale opname van voedingsmiddelen ook afwijkt van wat de eter binnen wenst te krijgen. Als gevolg daarvan kan iemand die veel te veel energie binnen krijgt toch nog het advies krijgen meer koolhydraten te eten, wat absurd is.

Niet dat het programma niet leuk is. Het vergelijken van uitwisselbare of favoriete voedingsmiddelen op grond van hun gehalte aan al of niet verzadigd vet, aan koolhydraten, eiwit en kilocalorieen (of kilojoules) is een groot genoegen.

Het valt trouwens niet mee om het oordelende programma op het punt van verzadigde vetten tevreden te stellen. In de vettengroep prijken allerlei smeersels als dieetmargarines en halvarines, maar voor de hand liggende onverzadigd-vetzuurbronnen als olijfolie en zonnebloemolie staan niet in de lijst van 600 voedingsmiddelen.

In het programmadeel waarin het menu wordt opgesteld is de bediening makkelijk. Het vervolg (berekening, beoordeling en aanpassing) wordt moeilijker. Het merkwaardige, inconsequentie vereisende gebruik van enkele functieknoppen stoort en de onervaren computergebruiker zal er makkelijk door worden afgeschrikt. Dat is vervelend, want de groep die in onze maatschappij de menu's samenstelt, vertoont waarschijnlijk weinig overlap met de groep ervaren PC-gebruikers.

Misschien kan daar ook nog eens naar worden gekeken bij het gereedmaken van de 2.0-versie, waar hopelijk al aan wordt gewerkt.

De Eetmeter is geschikt voor MS-DOS-computers met een geheugen van minimaal 512 kB en is leverbaar op een floppy van 3, 5 of 5, 25 inch.

    • Wim Köhler