Angst

De oorlog moge ver weg zijn - Duitse soldaten zijn bij het Golfconflict slechts zijdelings betrokken -, veel Berlijners gedragen zich alsof het Einde Der Tijden is aangebroken. Bij het aflopen van het ultimatum luidden de kerkklokken. De gehele dag zijn demonstraties de stad doorgetrokken, nadat het afgelopen weekeinde al 80.000 mensen op de been waren. Gisteren was de beurt aan 25.000 scholieren. Hun motivatie bleef wat summier: “Ze zijn allemaal gek”, “Stomme olie”. De Berlijnse Senaat ziet het massale spijbelen door de vingers.

De demonstranten zijn voor een deel degenen van altijd: de leden van de Oostduitse burgerbeweging Neues Forum, die hun 'Mahnwache' op de Alexanderplatz houden, de studenten van de Westduitse Freie Universitat, die We shall overcome zingend door de sterke arm verwijderd zijn voor het hoofdkwartier van de Amerikaanse troepen in Berlijn. Maar het sterke “Katastrophenbewusstsein”, om een gangbare term te gebruiken, blijft zeker niet beperkt tot de bekende clubs, en de sfeer is heel anders dan in bij voorbeeld Amsterdam. Iedere voorbijganger of medepassagier in de bus lijkt maar aan een ding te denken, volkomen vreemden overbieden elkaar in sombere toekomstverwachtingen. Vooral de 'ecologische ramp' is een gewild motief.

De altijd al bestaande neiging op radio en televisie hoogwaardige informatie te verpakken in moralistische in- en uitleidingen, klinkt dezer dagen als een aanmoediging tot bezorgdheid: “Ook wij zullen lijden, ook wij zijn verantwoordelijk”, zei een presentator, die even later met waardering sprak over “de meesten van ons die hun angst durven tonen”.

Er zijn tijden geweest in Duitsland, en elders natuurlijk, dat deze benadering 'lafheid' werd genoemd. Niet toevallig lijkt het eerste slachtoffer in Berlijn de vergulde 'Viktoria' op de negentiende-eeuwse 'Overwinningszuil'. Alleen door de onhandigheid van de onbekende bommenleggers is het beeld gisternacht niet op de grond in stukken gevallen.