Op de televisie richt elke zender zich op de dreiging

ROTTERDAM, 16 jan. - Na een avond berichten en discussies over een naderende oorlog in de Golf is er nog een keer het Journaal. Met 534 tegen 57 stemmen heeft het Britse parlement zijn goedkeuring gegeven aan militair ingrijpen tegen Saddam Hussein. In Maastricht is de grafkist van Sint Servaes in veiligheid gebracht, zoals dat bij dreigend oorlogsgeweld gebruikelijk is, meldt een broeder-meester in witte pij. Secretaris-generaal Javier Perez de Cuellar van de Verenigde Naties doet nog een laatste oproep voor de vrede. “Dit was het”, zegt de nieuwslezer klokslag twaalf uur, “een rustige nacht.”

Op de televisie heeft elke zender zich volledig op de oorlogsdreiging gericht. Op BBC 2 is een diepgravende discussie gaande tussen prominente Britse en Amerikaanse journalisten over de specifieke verantwoordelijkheden van oorlogscorrespondenten. Geen woord over de kosten, zoals eerder op de avond bij de NOS. Geen woord over hoge verzekeringspremies. Belangrijker is de vraag hoe een oorlog verslagen moet worden.

Tussen een uur en half twee houdt de ene na het andere televisiezender het voor gezien. De Duitse zenders geven nog een uitgebreid weerbericht als het een uur of een wordt. Op BBC 2 eindigt de journalistendiscussie. Op BBC 1 loopt een oorlogsfilm naar een eind. De radio meldt dat NOS en VARA de uitzending elk moment kunnen overnemen als de ontwikkelingen in het Midden-Oosten daar aanleiding toe geven. De lichten in de huizen gaan langzaam uit.

Wie verder op de hoogte wil blijven dient over te schakelen op CNN. Een blik langs de vensters in de straat bevestigt die conclusie; op elke muur verschieten dezelfde schaduwen. De Amerikaanse zender, wereldwijd te ontvangen en voor Saddam Hussein een van de belangrijkste informatiebronnen uit het westen, wint snel aan populariteit in Nederland. Afgelopen maandag bijvoorbeeld hebben bijna 300.000 Nederlanders minimaal een keer naar CNN geschakeld, zo heeft de afdeling kijk- en luisterdienst van de NOS berekend. Slechts een op de vier gezinnen het net kan ontvangen. Van elke tien mensen die het ontvangen heeft er dus een gekeken. De afgelopen zomer schakelden 50.000 mensen van tijd tot tijd de Amerikaanse zender uit Atlanta in.

Wordt het oorlog als de ochtend aanbreekt, vraagt de Newsdesk van CNN zich af. De berichten spreken elkaar tegen. Om kwart voor een meldt CNN dat vierentwintig Amerikaanse B2-bommenwerpers van een eiland in de Indische Oceaan in de richting van het Golfgebied vliegen. Niet naar Saoedi-Arabie, maar naar een ander land dat het Pentagon niet bij naam wenst te noemen. Experts concluderen uit het transport dat de VS nog niet helemaal klaar zijn voor een confrontatie. Filmpjes laten zien welk oorlogstuig wel gereed is om te worden ingezet: straaljagers die boven het zand scheren als manta's over de zeebodem; tanks die door de manschappen van bijnamen zijn voorzien. De Amerikaanse militairen zeggen er wel zin in te hebben. Razendsnel wordt geschakeld naar een verslaggever die rapporteert over het Congres, dat nog altijd niet op een lijn zit.

Rond half twee verschijnt een vermoeide Perez de Cuellar met een boodschap waaraan elke dramatiek ontbreekt. President Bush heeft zich laten filmen, omgeven door raadgevers. CNN begint met het programma Crossfire, met als hamvraag 'Must we attack? '. In Crossfire trekt oud-presidentskandidaat dominee Jesse Jackson hard van leer tegen een militair ingrijpen. Het ultimatum is volstrekt kunstmatig en de boycot werkt tot nu toe prima, zegt Jackson. “De tijd staat aan onze kant.” Alexander Haig meent dat Irak snel moet worden overrompeld. “Als de legerleiding er klaar voor is, mag een oorlog nog 24, 48 of 72 uur op zich laten wachten. Niet meteen aanvallen na het aflopen van het ultimatum. Als je even wacht mat je de uiterst gespannen verdediging alleen maar af”, taxeert Haig. “We kunnen niet in die woestijn blijven zitten. De olieprijzen schieten omhoog en mede daardoor kan een democratisch Oost-Europa niet uit de verf komen.”

“Er resteert nog vier uur”, zegt de omroepster in Atlanta. CNN-verslaggever Bernard Shaw bericht telefonisch uit Bagdad. Zojuist heeft de Iraakse televisie beelden uitgezonden van Saddam Hussein, die zijn troepen in Koeweit heeft bezocht en aan de kust op een matje in gebed ging. “Op straat in Bagdad was vandaag alles te zien”, meldt Shaw, “angst, bezorgdheid, gepeins, hoop, vertrouwen, alles wat een mens aan emoties kan hebben.” Alle mannen in de hoofdstad hebben van overheidswege geweren gekregen, waarmee moet worden geschoten als parachutisten in de hoofdstad mochten landen.

In de studio zit Henry Kissinger. Hij sluit niet uit dat Saddam Hussein nog op zijn schreden terugkeert. “Dat is mijn verwachting, puur rationeel. Hij zal geen gebaar maken naar de Verenigde Staten of de VN, maar eerder zal hij een handreiking van Jemen of Algerije aangrijpen”, zegt Kissinger, die overigens van mening is dat binnen 48 of 72 uur aangevallen moet worden. “Anders worden we met de ene na de andere deadline geconfronteerd.”

Abdalla Al Ashtal, ambassadeur van Jemen bij de Verenigde Naties, meent vanuit de studio in New York dat geweld uit den boze is. “De druk neemt na de deadline alleen maar toe. We moeten afwachten wat Saddam Hussein in dat stadium doet.” Zijn Franse collega Jaques Andreani legt de Franse voorstellen nog eens uit die ijdel zijn gebleken. “Na zes maanden proberen we nog steeds allerlei cosmetische grappen uit”, werpt Kissinger tegen, “maar laten we niet vergeten dat als er niks gebeurt die man daar met z'n hele militaire potentieel blijft zitten. Zowel oorlog als vrede vormen een geweldig risico. Duidelijk is in elk geval dat zonder een gebaar van Saddam Hussein een oorlog heel waarschijnlijk is, zo niet onvermijdelijk.”

Bernard Shaw meldt een half uur voor het verstrijken van het ultimatum vanuit Bagdad dat er een zware mist in de straten hangt. De mensen gaan naar hun werk. “De minister van informatie heeft het volk duidelijk gemaakt dat deze dag 'heel normaal' is.”

Het loopt tegen zessen. Kissinger wil nog eens kwijt, dat “Saddam Hussein een gebaar zal maken, tenzij hij echt gek is.”

Het station blijft onvermoeibaar overschakelen van de ene correspondent naar de andere. Om een minuut voor zes is er nog een reclameblokje, dat wordt besloten door Kuwait Airlines.

Even over zessen is Sky-television weer in de lucht. Van een aanval is nog niets bekend. Bernard Shaw meldt dat de mist in Bagdad langzaam optrekt.

    • Bram Pols