Gorbatsjov vaart uit tegen Jeltsin en Balten

MOSKOU, 16 jan. - President Michail Gorbatsjov heeft de leiding van de Baltische republiek Letland gedreigd dat, als ze geen “concessies” wil doen aan de Sovjet-macht, het leger “uitgelokt zou kunnen worden” tot nieuwe acties. In een ongekend felle rede beschuldigde hij bovendien de Russische leider Boris Jeltsin ervan het conflict in de Baltische staten aan te wakkeren.

In een twintig minuten durende toespraak voer Gorbatsjov in het parlement uit tegen de Baltische leiders. “Ze roepen op tot een dialoog maar nemen niet deel aan het werk van de Federatieraad”, aldus de president. Hij wijdde veel aandacht aan Letland, waar namens de grote Russisch sprekende minderheid een door de Moskou-getrouwe communisten geleid 'comite van nationale redding' het aftreden van de regering eist. “Ik ontvang duizenden brieven van Letse burgers die me vragen om direct presidentieel bestuur”, zei Gorbatsjov. “De leiding van Letland moet haar politiek wijzigen, zo niet, dan bestaat het risico dat het leger opnieuw tot onhandige daden overgaat”. Een stap die dat zou kunnen voorkomen, zo zei Gorbatsjov, is de ontwapening van de nationale milities in de Baltische staten. Hij ging niet in op de concessie die het Letse parlement gisteren deed door een verordening in te trekken waarin de lokale autoriteiten werd opgedragen de garnizoenen van het Sovjet-leger geen gas, licht en water meer te verschaffen.

Jeltsin, die Russische militairen in de Baltische regio heeft opgeroepen geen bevelen op te volgen die indruisen tegen Russische wetten, verweet hij “bewuste provocaties” en “ernstige schending van de grondwet”. “Hij draagt nog meer springstof aan in een situatie die toch al op exploderen staat. We zullen er maar op rekenen dat zijn verstand hem nog niet in de steek heeft gelaten”, aldus Gorbatsjov.

Pag. 7: .

Spanning onder Balten

De politieke spanning in het land is door de rede van Gorbatsjov allerminst afgenomen. In Letland leken de verhoudingen gisteravond enigszins te temperen door het besluit van de Opperste Sovjet over de voorzieningen voor het Sovjet-leger en door een gesprek dat president Anatolis Gorbunovs voerde met generaal Koezmin, de militaire commandant in de regio. Via de radio kondigde Gorbunovs later aan dat de legerleiding hem had verzekerd dat er nog niet gewelddadig zou worden ingegrepen in Riga, waar aanhangers van het nationalistische Volksfront barricades hebben opgeworpen rond het parlementsgebouw. Maar het Letse 'comite van nationale redding' handhaafde zijn eis dat de regering-Gorbunovs volledig door de knieen moet en organiseerde als blijk van maatschappelijke steun gisteren een demonstratie in de stad waar zeker tienduizend mensen aan deelnamen.

In Litouwen, waar de regering gisteren de hulp van de Verenigde Naties heeft ingeroepen, heeft een Moskougezind 'comite van nationale redding' gisteren in een telegram aan voorzitter Anatoli Loekjanov van de Opperste Sovjet gewaarschuwd dat elke “vertraging in de besluitvorming over de installatie van direct presidentieel bestuur extreem ernstige consequenties” zal hebben. In Estland trok het parlement gisteren als laatste in de rij de prijsverhogingen in die het Russische protest tegen de Baltische nationalisten hebben aangewakkerd. Maar ook daar functioneert nu een 'comite van nationale redding'. Dat heeft de regering van president Arnold Ruutel vanmorgen een ultimatum van 24 uur verstrekt.

De vorming van deze 'comite's van nationale redding' is een idee van de communistische partij van Rusland (CPR). In november riep CPR-leider Polozkov op tot de vorming van “comite van redding en bescherming van het socialisme”. Een paar weken later lanceerde de Sojoezfractie in de Opperste Sovjet, een groep die behoud van de staatkundige eenheid in haar vaandel heeft staan en publiekelijk wordt aangevoerd door twee kolonels, het idee concreet.