Actuele geschiedenislessen op eerste Story International

ROTTERDAM, 16 jan. - De gebeurtenissen in Litouwen luiden volgens de Poolse schrijver-journalist Ryszard Kapuscinski het defintieve einde in van het tijdperk Gorbatsjov . “De geschiedenis van Rusland kent geen hervormingen van onderop. Ook de Oktoberrevolutie is als een staatsgreep begonnen. De perestrojka leeft niet aan de basis, en omdat er in Rusland geen middenklasse bestaat die een intermediaire rol zou kunnen spelen, moeten alle verandering via de bureaucratie verlopen.”

Het waren onverwachte, buitengewoon interessante lessen in de actuele politiek die de bezoekers van de eerste Story International-avond gisteren van Kapuscinski konden krijgen. Na afloop van het hoofdprogramma in de theaterzaal van de Rotterdamse gemeentebibliotheek werden belangstelenden uitgenodigd mee te gaan naar een wat kleiner zaaltje, waar de Pool, de laatste gast van de avond, tot na middernacht een college gaf over de recente ontwikkelingen in het voormalige Oostblok.

Kapuscinski werkt op dit moment aan een boek over Rusland na de perestrojka en hij ziet voor de toekomst twee mogelijkheden. Het leger neemt alle macht over, en de Sovjet-Unie wordt een conservatieve staat, of Gorbatsjov blijft in naam aan de macht, maar heeft verder geen invloed meer. Hij wordt in dat geval vergelijkbaar met de paus, hij houdt nog een klein stukje land rond het Kremlin, vanwaar hij zijn boodschappen de wereld instuurt, met eigen postzegels en een eigen krant, terwijl de wereldlijke macht bij andere politici ligt.

Het verhaal 'Het offensief' waarmee Ryszard Kapuscinski eerder die avond veel indruk maakte, zijn oorspronkelijk geplande bijdrage aan het festival, ging ook over een machtswisseling, de machtswisseling in de Kongo, begin jaren zestig. Het verhaal, uit het boek De voetbaloorlog, laat zien hoe een journalist de gebeurtenissen die hij moet verslaan later kan omwerken tot literatuur. Kapuscinski die in het begin van de jaren zestig voor het Poolse persagentschap PAP van dag tot dag de oorlog in Afrika had verslagen, vertelt in 'Het offensief' over de schok die hij voelde toen hij, een toegewijde activist in zijn jeugd, voor het eerst met zijn huidskleur werd geconfronteerd. Hij werd in Afrika als een onderdrukker beschouwd. “Die huid jeukt meteen. Of hij stoot af, of hij verhoornt.”

Kapuscinski las zijn verhaal in het Pools: “Wojko wyjezdzalo o zmierzchu.” Maar op de achterwand van het toneel werd simultaan een Nederlandse vertaling geprojecteerd. Twee fragmenten uit zijn stuk werden rechtstreeks in het Nederlands gelezen, door de van Poetry International bekende Leen Vermeiren.

Story International, het jongste zusje van Poetry, beleefde gisteren, onder niet-ideale omstandigheden, haar allereerste avond. Er traden zes schrijvers op die een goede indruk gaven van wat een dergelijk, aan proza gewijd festival vermag. De avond begon wat traag, met netjes voorgelezen verhalen van Willem van Toorn en de Turk Ulku Tamer, maar daarna kwam het goed op gang. De in Nederland wonenende Zuidafrikaan Vernie February nam zonder enige tekst plaats op een stoeltje voor op het toneel en vertelde met veel mimiek, en met gelach en gehuil een aanstekelijk verhaal. Het Zuidafrikaans dat hij sprak was niet altijd goed te volgen, maar je verveelde je geen moment.

Na de pauze was het woord aan de Amerikaanse schrijfster Marianne Wiggins. Zij las een perfect verhaal voor over Fran, een Amerikaanse die 's nachts alle Kafka's in Miami opbelt met de vraag of ze met haar willen trouwen. Ze wil zo graag Fran Kafka heten. Pier Tania, die de avond op nogal oubollige wijze presenteerde, had Wiggins voor haar optreden enkele vragen willen stellen, maar dat was nauwelijks nodig. Wiggins gaf als een volleerde personality een lang ononderbroken statement over wat het 'in deze dagen' betekent om Amerikaan te zijn. Niet voor niets heeft ze de afgelopen jaren voornamelijk buiten de Verenigde Staten gewoond, onder meer als echtgenote van Salman Rushdie. Daar kan ze het beste zien wat er mis is met haar megalomane land.

Marion Bloem, door Pier Tania aangeprezen als een adembenemende schoonheid, las met de juiste accenten een mooi verhaal over de ervaringen die ze in Indonesie zou hebben gehad, toen ze nog in de moederbuik zat. Geluiden, door de buik heen opgevangen, van een kibbelende vader en moeder, die maar niet kunnen besluiten of ze nu wel of niet naar Nederland zullen verhuizen.

Vanavond lezen op Story International: Anthony Horowitz (GB), Willem Wilmink, Remco Campert, Jules Deelder, Aziz Nesin (Turkije) en Ludwig Harig (BRD). Marrianne Wiggins leest do.avond in Amsterdam, bij het John Adams Instituut, West-Indisch Huis, Herenmarkt 97.