Variete-documentaire hartveroverend mozaiek

Variete, artiest voor 't leven, Ned. 3, 21.04-21.54u.

Hij heet Charles Matla, maar hij was decennia lang Charley op de kogel - balancerend op een grote bal heeft hij al die jaren zijn kunsten vertoond. Steeds hoger wilde hij, steeds spectaculairder. “De eer om dat wat een ander niet kan... , “ peinst hij hardop, zonder de zin af te maken. “Dat is variete. De mensen moeten kippevel krijgen... “ Maar nu het niet meer gaat, heeft hij verdriet. “Je moest je vreten in het buitenland verdienen, “ zegt hij, dus zijn kinderen werden vreemden voor hem en nu ziet hij ze nooit meer. En zijn vrouw begreep ook al nooit iets van het artiestenleven. Behulpzaam tracht hij de interviewer te woord te staan, maar sommige dingen zijn nou eenmaal niet uit te leggen. “Dat kan ik een burger niet vertellen, “ besluit hij, “wat er in een artiest omgaat.”

Charley is een van de hoofdpersonen in de sfeervolle documentaire Variete, artiest voor 't leven van Netty van Hoorn, die vanavond door de NOS wordt uitgezonden. Eerder maakte zij met evenveel inlevingsvermogen een film over de damesorkesten, waarin vooral de saxofoniste Annie van 't Zelfde opviel. Nu gaat het over de hoogtijdagen van het variete in Nederland, een vrijwel verdwenen genre dat tot diep in de jaren vijftig werk bood aan honderden artiesten. Zoals degenen die hier aan het woord komen: Carla van de sprekende poppen, de tapdanser, revue-choreograaf en producent Frans Muriloff, de vocaliste Mary Majoco, het slangenmeisje Mary Matonel, de vierstemmige zangeres Jonnie van Zwieten, de acrobatische Saytons en het goochelaarsgezin Jacqueline, Eddy en Co. Ze staan model voor alle anderen, want de verhalen sluiten allemaal op elkaar aan. Als ze aan het eind van de film allemaal op een reunie bij elkaar zijn, vormen ze een grote familie.

Carla, die haar buikspreekpop even belangrijk vond als haar echte zoon, maakt zich tot hun tolk. Het waren de romantiek en de gezelligheid, die ze nu het meest mist. Ze zit in een huis en voelt zich opgesloten; veel liever zou ze nog steeds in een caravan onderweg zijn. Maar waar is tegenwoordig nog emplooi voor het variete? De televisie heeft de mensen verwend, ze komen voor een acrobaat of een goochelaar niet meer de deur uit. Alleen in Hamburg heb je nog het Hansa-theater, waar Eddy Schuyer (diep in de zeventig) met zijn vrouw en zijn dochters (diep in de dertig) een ouderwets goochelnummer opvoert. Zij zijn de enigen van de film, die tot op de dag van vandaag optreden.

Netty van Hoorn brengt hun milieu met toewijding in beeld. Om de historische feiten bekommert ze zich minder, het gaat haar om die mensen en ze vertrouwt hen op hun woord - ook als ze bijvoorbeeld vertellen dat ze in de oorlog niet hebben gewerkt. Ze luistert en spreekt niemand tegen. Daardoor is een hartveroverend mozaiek ontstaan, waarin iedereen in zijn waarde blijft en geen van hen wordt ontluisterd. Nog een keer zullen ze de hoofden en harten van het hooggeeerde publiek beroeren.

    • Henk van Gelder