Succesvolle rally-rijder leeft in afzondering na ongeluk; Vatanens strijd tegen waanideeen

ROTTERDAM, 15 jan. - Ari Vatanen, de lange, blonde Fin met de doordringende oogopslag, is op weg naar zijn vierde overwinning in de beruchte woenstijnrally Parijs-Dakar. Tenminste, hij heeft al dagen lang de leiding in handen. Maar verrassingen zijn altijd mogelijk in een mechanische sport en zeker in 'Le Dakar'. De afgelopen dagen moest Vatanen in ieder geval iets van zijn riante voorsprong prijsgeven.

Parijs-Dakar maakte Vatanen groot in de wereld van de marathonrally's. De 38-jarige Fin startte met de rallysport in 1971 en werd een wereldburger die gedurende vele jaren de weelde van sportieve populariteit goed aankon. De laatste paar jaar heeft hij daar meer moeite mee. Hij zondert zich bij rustperioden tijdens wedstrijden steeds meer af van zijn mederijders.

Misschien begint Vatanen te beseffen dat hij nooit echt helemaal de oude is geworden na een zeer ernstig ongeluk in de rally van Argentinie van 1985. Zijn Peugeot sloeg toen bij hoge snelheid enkele keren over de kop en de Fin werd meer dood dan levend uit het wrak gehaald. Voor zijn werkgever, het Franse Peugeot, joeg hij op een tweede wereldtitel. Eerder veroverde hij in 1981 het kampioenschap met een Ford. Het ongeluk zette een streep achter de onstuimige aanpak van de 'Vliegende Fin', die berucht was als brokkenmaker.

Waandenkbeelden

Hoewel niemand een cent voor zijn leven gaf, werd Vatanen door bemiddeling van sportdirecteur Jean Todt binnen de kortste keren uit Zuid-Amerika overgevlogen naar Finland, waar hij aan een zeer langdurig herstel begon. Niet alleen zijn lichamelijke genezing vergde veel tijd, de geneesheren waren bang dat hij zich niet kon bevrijden van sterke waandenkbeelden. Vatanen meende dat hij door een bloedtransfusie onderweg AIDS had opgelopen. Dat idee nam zodanig beslag van hem dat hij er steeds meer in ging geloven.

Dat de bezoekers aan zijn ziekbed met bezorgde blikken naar hem keken, was geen wonder. Vatanen lag erbij als een levend lijk. Bij ieder serieus gezicht, bij ieder opbeurend toespraakje beeldde Vatanen zich in dat de ander wist dat hij ongeneeslijk ziek was. Zijn doorzettingsvermogen en zijn onwankelbaar vertrouwen in God, sleepten hem erdoor. Eerder, na het winnen van de Rally Monte Carlo in 1985, verbaasde hij de toehoorders op de persconferentie na afloop door de almachtige te danken. En op het podium dronk hij melk in plaats van champagne, maar dat had toch heel veel te maken met het feit dat een melkfabrikant zijn grote sponsor was.

In 1987 was Vatanen voldoende hersteld om terug te keren. Vatanen, afkomstig uit het Oostfinse Tuupovaara, een streek waarover andere Finnen een soort Belgenmoppen maken, triomfeerde in Parijs-Dakar; de premiere voor Peugeot dat daarna nog drie keer deelnam en alle keren won. Vatanen herhaalde zijn succes in 1989 en 1990, terwijl hij in kansrijke positie in 1988 uit de koers werd genomen. Dat was na een schandaal. De wagen werd gestolen uit het Parc Ferme te Bamako in Mali, een uitleg van het fabrieksteam die niet overal werd geloofd. Het kon nooit worden bewezen maar men vermoedde een truc om illegaal onderdelen te vervangen.

Kruis of munt

FISA-president Balestre, destijds water en vuur met Peugeots sportstrateeg Todt, maar nu de beste maatjes met hem, wilde geen uitzondering maken. Vanuit Parijs besliste hij dat de wagen van Vatanen uit de strijd moest worden genomen. Het jaar daarop volgde het al even berucht geworden kruis- of muntincident. Via een muntstuk van tien frank maakte Todt een einde aan de onderlinge rivaliteit tussen zijn gecontracteerde rijders Vatanen en Ickx. De Fin had geluk. Hij mocht winnen. De Belg haalde tijdens de etappe van de volgende dag zijn gram door zijn collega zoek te rijden, maar legde zich neer bij de beslissing van het lot.

Verleden jaar won Vatanen ongestoord; Ickx was overgegaan naar het Lada-kamp. De Belg is inmiddels ook alweer uit de nu lopende rally verdwenen. Zijn auto vloog in de brand. Na het stoppen van Peugeot, dat zich nu toelegt op het komende WK-sport-prototypes, nam het eveneens tot de PSA-Groep behorende Citroen met vrijwel identiek gemotoriseerde wagens de fakkel over. Bij het afscheid in Dakar dankte Vatanen verleden jaar de Peugeot-ploeg met een brok in de keel. De grote steun na Argentinie heeft hij nooit vergeten. Hij reed een tijdje in het wereldkampioenschap rally's met Mitsubishi, maar het succes van weleer bleef weg.

Afstandelijker

Vatanen moet het voortaan hebben van de marathonevenementen. Zijn vroegere Ierse navigator, Terry Harryman, die de vreselijke crash in Argentinie met gering letsel overleefde, zegt het met weemoed: “Ari is niet de oude meer. Ik heb nooit echt meer contact met hem gehad. Hij is een tikje anders geworden. Afstandelijker.”

Voor de Fin blijft de uitdaging van de woestijn echter lokken. Dit keer is hij voor de vijfde keer van de partij. De Citroens lijken sterk op de onoverwinnelijke Peugeots en Vatanen voelde zich meteen thuis onder de hoede van manager Guy Frequelin, zelf ex-rallyrijder. Wat dat betreft is er niets veranderd.